گروه سلامت خبرگزاری مهر: از پاکت داخل کیفش بالاخره چند نخ اشکار می‌کند و روی لبش می‌گذارد. طوری به سیگارش فندک می‌زند که انگار سال‌ها است این‌کاره است. می‌گوید: امروز که برای کشیدن سیگار ناشتا بیدار شدم، حس کردم سینه‌ام درد می‌کند. باید ترک کنم!

می‌پرسم چرا سیگاری شدی؟ با خنده می‌گوید راستش را بخواهی تحت تأثیر فیلم قرار گرفتم! زنی که پشت فرمان خودروی لوکسش می‌نشست و سیگار را روشن می‌کرد!

هنگامی برای اولین بار یکی از سریال‌های نمایش خانگی را دیدم، فکرش را هم نمی‌کردم که تا این حد روی من تأثیر بگذارد. زن‌های سریال با سیگارهایشان آن‌قدر بی تفاوت، دلنشین و قوی به نظر می‌رسیدند که ناخودآگاه با خود می‌گفتم یعنی اگر منم سیگار بکشم، این‌قدر دلنشین می‌شوم؟ طوری به من القا شده می بود که حس می‌کردم که سیگار کشیدن یعنی جدا گانه بودن، شجاع بودن و مهم‌تر از آن همانند آدم‌هایی می‌شوم که همه از آن‌ها حساب می‌برند و قوت دارند.

شخصیت‌های فیلم به سیگار کشیدن افتخار می‌کنند

مهدی اسماعیل تبار روانشناس با گفتن این که متأسفانه، تعداد بسیاری از سینماگران به‌درستی نمی‌دانند چطور صدمه‌های نشان‌دادن سیگار را در سریال‌ها افت دهند، به مهر او گفت: برای جلوگیری از تبلیغ و عادی‌سازی مصرف سیگار، هر کجا که شخصیت سیگاری در فیلم وجود دارد، باید نشانه‌هایی از بیماری و مشکلات ناشی از سیگار کشیدن به نمایش گذاشته شود. این کار به معنی واقعی سخت است، چرا که باید در فیلم تبعات منفی سیگار کشیدن به‌درستی نمایش داده شود.

او همین طور گفت: نمایش مکرر سیگار کشیدن در سریال‌های خانگی می‌تواند به‌مرور زمان نگرش جامعه، به‌اختصاصی جوانان و نوجوانان را نسبت به این حرکت تحول دهد. وقتی که سیگار کشیدن به‌گفتن یک عمل عادی و حتی دلنشین در داستان‌های تلویزیونی و سریال‌ها به عکس کشیده می‌شود، گمان افزایش پذیرفتن این حرکت در جامعه زیاد تر می‌شود.

اسماعیل تبار اصرار کرد: درگذشته، افراد سیگاری طبق معمولً به‌صورت پنهانی سیگار می‌کشیدند، اما اکنون ناظر این هستیم که شخصیت‌های فیلم به سیگار کشیدن افتخار می‌کنند و حتی در روبه رو خانواده خود سیگار می‌کشند. نویسنده و کارگردان به‌گفتن خالق محتوا باید دقت اختصاصی‌ای به این مسئله داشته باشند که چطور زشتی را به نمایش بگذارند بدون این که آن را الگو قرار دهند. این کار آسان نیست و به همین علت پیشنهاد می‌کنم نویسندگان و کارگردانان در کنار خود روانشناس داشته باشند.

این روانشناس افزود: جامعه ایرانی جامعه‌ای اضطراب و احساسی است و مشکل مهم این است که مردم برای روانشناسی هزینه نمی‌کنند؛ به این علت، نویسندگان باید با همکاری روان‌شناسان به این مرحله برسند که چطور الگوی منفی را به‌درستی نشان دهند و زشتی را به طور مؤثر به عکس بکشند بدون این که آن را عادی نمود دهند.

علت منفعت گیری مکرر از سیگار کشیدن در تصاویر سینمایی چیست؟

اسماعیل تبار اظهار داشت: در سریال‌های شبکه نمایش خانگی ایران، همانند زیاد از آثار نمایشی دیگر در دنیا، سیگار کشیدن بعضی اوقات به گفتن یک ابزار روایی یا بصری منفعت گیری می‌شود. اما علت تکرار آن چیست؟

وی اذعان کرد: سیگار کشیدن می‌تواند نوعی میانبر برای نشان‌دادن شخصیت‌پردازی باشد. برای مثالً یک کاراکتر عصبی، خسته، یا مرموز را با یک نخ سیگار در دستش سریع تر به مخاطب معارفه می‌کنند. این یک کلیشه است که از قدیم در فرهنگ بصری سینما و تلویزیون ترویج داشته.

این روانشناس در ادامه او گفت: امکان پذیر به حقیقت اجتماعی هم ربط داشته باشد. یعنی سیگار کشیدن بین برخی قشرها رایج است و نمی‌توان آن را منکر شد و احتمالا سازنده‌ها می‌خواهند این قضیه را به شکلی واقع‌گرایانه نشان بدهند، هرچند بعضی اوقات اغراق‌شده به نظر بیاید. جنبه تجاری و جذب مخاطب هم می‌تواند دخیل باشد. سیگار کشیدن در برخی صحنه‌ها امکان پذیر به کاراکترها حس «کول» بودن یا جذابیت بدهد که جهت جلب‌دقت برخی مخاطبان می‌شود.

سلبریتی‌های سیگار به دست

اسماعیل تبار نقل کرد: ماجرای سلبریتی‌های سیگار به دست این روزها علاوه بر سینما در سریال‌های نمایش خانگی هم زیاد تر به چشم می‌خورد، سریال‌های نمایش خانگی به‌گفتن یکی از پرمخاطب‌ترین شکل‌های رسانه‌ای در جوامع گوناگون، تأثیرات قابل‌توجهی بر نگرش‌ها و رفتارهای اجتماعی دارند.

وی فرمود: یکی از موضوعات او گفت و گو‌برانگیز در این سریال‌ها، نمایش سیگار کشیدن خصوصاً سیگار کشیدن زنان است که می‌تواند تبدیل عادی‌سازی این حرکت ناسالم شود.

عادی سازی نرم یک حرکت ناسالم

اسماعیل تبار گفت: هنگامی یک شخصیت محبوب در حال سیگار کشیدن به عکس کشیده می‌شود، این حرکت به‌مرور زمان به‌گفتن یک عادت عادی و قابل‌قبول در ذهن بینندگان جای می‌گیرد. به‌اختصاصی، تأثیر این نمایش‌ها بر زنان و دختران جوان که در جستجوی هویت و الگوهای رفتاری می باشند، دلواپس‌کننده است. انچه که مسؤولان وزارت بهداشت اظهار می‌کنند سن مصرف دخانیات در سرزمین روال کاهشی داشته است که موضوعات فرهنگی نقش بسیاری در این کار دارد. از همین رو خبرنگار مهر نظر تعدادی از کارشناسان این حوزه را جویا شده است.

افراد سیگاری پولدارتر می باشند!

مهدی شاه‌مرادی روانشناس، در گفتگو با خبرنگار مهر او گفت: پایین آمدن سن منفعت گیری از هر ابزاری به یک سری محرک و عوامل آن جامعه بستگی دارد. مصرف سیگار زیان است اما نوشته مهم‌تر این است که امروزه منافع اندوخته‌داری در این نوشته دخیل است و برای تبلیغ آن پول خرج می‌شود. ما اگر بتوانیم در او گفت و گو قانون قاطعیت خود را نگه داری کنیم برای آیندگان این آگاهی را به وجود بیاوریم در سلامت آیندگان نقش بسیاری داریم.

وی با گفتن اشاره به تأثیرگذاری محصولات فرهنگی بر مصرف دخانیات توضیح می‌دهد: این که هنگامی یک فیلم مشخص می کند که استعمال دخانیات نه تنها عمل قبیح نیست بلکه به از بین بردن استرس، کم شدن ناراحتی روحی و رفع شدن فشارهای عصبی پشتیبانی می‌کند خود ترویج مصرف آن است. مصرف سیگار زیان است اما نوشته مهم‌تر این است که امروزه منافع اندوخته‌داری در این نوشته دخیل است و برای تبلیغ آن پول خرج می‌شود.

شاه‌مرادی اذعان کرد: این چنین وقتی که در یک سریال خانمی وجود دارد پولدار، مرفه و موفق که به استعمال دخانیات نیز می‌پردازد این فکر در ناخودآگاه نوجوان شکل می‌گیرد که افراد پولدار و موفق سیگار می‌کشند و سیگار مخصوص افراد متشخص و پولدار است! دیدن زیاد این نوع فیلم‌ها علتروی آوردن، توانایی کردن و همانند آن کاراکتر شدن را به جستوجو دارد.

نباید معضلات اجتماعی را علنی نمایش دهیم

وی نقل کرد: امکان پذیر برخی از فیلم سازان تفکر فرد دیگر داشته باشند و بگویند این بخشی از حقیقت جامعه است و باید نشان داده شود. این استدلال مناسبی برای ساخت این چنین فیلم‌هایی کافی نیست. لزومی ندارد که برای واقعی ساختن و ملموس بودن یک فیلم عین همان معضلات را به طور علنی در صحنه‌های فیلم جای دهیم.

این روانشناس در ادامه گفت: بعضی اوقات اوقات علنی کردن یک سری از معضلات اجتماعی خود یک مجوز برای انجام آن حرکت ناسالم در جامعه خواهد شد. باید این مسئله را او گفت که برخی نشر ندادن برخی صدمه‌ها، از نشر دادنش صدمه کمتری را به جامعه داخل می‌کند. این به معنی بی تفاوتی نسبت به آن معضل اجتماعی نیست اما راه حل درست کردن آن معضل هم این روش نخواهد می بود.

عادی سازی مصرف الکل در نمایش خانگی

بعد از سکوت مراجع نظارتی درمورد تبلیغات مصرف دخانیات در نمایش خانگی، این سریال‌ها پا را فراتر گذاشته و روی به تبلیغ مصرف الکل آورده‌اند، از همین رو سید کمیل حسینی جامعه شناس و پژوهشگر حوزه صدمه‌های اجتماعی در گفتگو با خبرنگار مهر او گفت: امروزه تبلیغ و عادی سازی مصرف الکل در نمایش خانگی را بین مخاطبان ناظر هستیم. این روال دلایل مختلفی را شامل می‌شود.

او همین طور گفت: بعضی اوقات اوقات افرادی که کار رسانه انجام خواهند داد به یک سری نکات و ریزه‌کاری‌ها دقت نمی‌کنند. با فکر این که معیار این نوع نقض قانون و عادی سازی کردن در سریال‌های نمایش خانگی برای گفتن و معارفه یک شخصیت خبیث است که الکل مصرف می‌کند. برای این مورد استدلالی وجود دارد که سازنده می‌گوید من الکل را تبلیغ و مخاطب را تشویق به مصرف الکل نکرده‌ام بلکه برای گفتن آن کاراکتر منفی از الکل منفعت گیری کردم.

پژوهشگر حوزه صدمه‌های اجتماعی افزود: یک مسئله مهم در این نوع نحوه فکر وجود دارد و آن این است که یک رسانه دارای مطلب‌های آشکار و دارای مطلب‌های نهان است. مطلب آشکار در یک سریال امکان پذیر این باشد که مصرف الکل زیان اور است و عوارض دارد اما در مطلب نهان این نوشته در ناخودآگاه مخاطب شکل می‌گیرد که برای اسایش اشکار کردن، کم شدن استرس و خشمگینی از الکل می‌توان منفعت گیری کرد و مصرف الکل برای لذت است. این خود یک علت برای افزایش مصرف الکل در جامعه خواهد می بود.

الکل نباید در رسانه دیده شود

حسینی گفت: الکل نباید در رسانه دیده شود. اگر در رسانه به طور واضح دیده شود از این طریق بار ارزشی و وجهه اجتماعی اشکار خواهد کرد و مخاطب فکر می‌کند این یک راه حل برای رفع کردن مشکلات زندگی و به اسایش رسیدن است.

وی اظهار داشت: راه مقابله با این چنین محتوایی این است که رسانه‌های فرد دیگر محتواهایی تشکیل کنند که اشاره به عوارض و زیان های الکل برای مخاطبین داشته باشد. این چنین داشتن یک برنامه درست برای پیشگیری، آموزش و آگاهی یکی از ملزومات برای افت اشکار کردن الکل در جامعه است. به همین جهت باید برای محتواهایی که از نمایش خانگی پخش می‌شود یک قاعده و قانون گذاشت و باید از یک فیلتر رد شوند تا نتوانند هر محتوایی را برای مخاطب تشکیل کنند.

حسینی تصریح کرد: بعضی اوقات اوقات برخی افراد می‌گویند ایران اگر مصرف الکل را در سرزمین آزاد کند، صدمه کم می‌شود و می‌تواند بهتر کنترلش کند اما باید او گفت که این تفکر به شدت غلط است. چون ما هم چنان جز کشورهایی هستیم که مصرف الکلشان پایین است و آزاد کردن الکل نه تنها کمکی به کنترل بهتر افراد در جامعه نمی‌کند بلکه به غیر از آن تعداد خاص مصرف کننده افراد بیشتری را دچار این معضل می‌شود.

تبلیغ مشروبات الکی در رسانه‌ها جرم به حساب می‌آید

حمیدرضا محمدی وکیل دادگستری در گفتگو با خبرنگار مهر، او گفت: بر پایه قوانین حاضر تشویق، ترغیب و تطمیع دیگران به ارتکاب جرم را معاونت در جرم می‌گویند. به این علت اگر فردی در رسانه‌ها به طور غیرمستقیم مردم را به مصرف مشروبات الکلی دعوت کند، امکان پذیر به گفتن معاونت در جرم برداشت شود.

او گفت: هرچند این مسأله تا این مدت نیازمند یک جرم‌انگاری جدا گانه است. یکی از مشکلات حاضر در این عرصه، عدم عکس العمل مناسب و به موقع برخی مقامات قضائی است.

محمدی در آخر خاطر نشان کرد: موضوعاتی اعم از تبلیغ مشروبات الکلی و رفتارهای ترویج‌دهنده فساد در رسانه‌ها باید به طور جدی مورد دقت قرار گیرد و مقامات قضائی برای مقابله با این گونه موارد باید داخل عمل شوند تا جامعه از صدمه‌های فرهنگی و اجتماعی در امان بماند چون یکی از ماموریت های مدعی العموم برخورد با رفتارهای هنجارشکنانه است.

به گزارش مهر، سکوت دستگاه‌های نظارتی در روبه رو این اتفاق در حالی صورت می‌گیرد که جهانگیر سخنگوی دستگاه قضا نیز حرف های می بود «دستگاه قضائی هرگونه حرکت ضدارزشی و ضداخلاقی در جامعه که مورد پذیرفتن قانون و شرع نیست را نمی‌پذیرد.» با این اوصاف باید دید دستگاه قضائی چه تدبیری برای روبه رو با سریال‌هایی که به ترویج عمل های ضداخلاقی می‌پردازند خواهد داشت.