تأثیر مخرب سریالهای پر از خشونت بر روان کودکان و راهکارهای پیشگیری

تأثیر مخرب سریالهای پر از خشونت بر روان کودکان و راهکارهای پیشگیری, نزدیک به یک دهه است که نمایشهای خانگی راه خود را به خانههای ایرانیان باز کردهاند، اما هرگز به اندازه امروز وابستگی و جذابیت گستردهای برای خانوادهها ایجاد نکرده بودند.

اگر انتخاب برنامهها متناسب با سن، روحیات و نیاز اعضای خانواده انجام شود و میزان استفاده از آن مدیریت گردد، میتواند نتایج مثبتی داشته باشد؛ اما متأسفانه این امر به ندرت محقق میشود و بیتوجهی والدین به محتوای فیلمها، زمینهساز صدمههای روانی جبرانناپذیر در کودکان و نوجوانان میگردد.\نمایش آسان خشونت، تبلیغات ضمنی مصرف بیرویه دخانیات و الکل، و تدوین صحنههای قتل و جنایت، از مهمترین عوامل انحراف رفتاری در نسل جوان محسوب میشوند.

انههادر این راستا با ابوالقاسم عیسیمراد، روانشناس بالینی و اجتماعی گفتگویی انجام شده که خلاصه آن در ادامه میآید.

ایشان بیان کردند به طور کلی هر اثری که به صورت صوتی یا تصویری تدوین شود، اگر محتوای خشونتآمیز داشته باشد، برای تمامی افراد زیانآور است و تأثیرات منفی بر روان میگذارد، اما آسیب بر کودکان و بانوان بسیار شدیدتر است. متأسفانه بسیاری از فیلمسازان به پیام نهفته در آثار و اثرات مخرب آن بر ذهن نوجوانان توجهی ندارند.\وی افزودند کارتونها و فیلمهایی که با رفتارهای خشن آمیختهاند، تأثیرات مخرب عمیقی بر کودکان دارند.

یسیمراد با اشاره به رویکرد بایوسایکوسوشیال و نظریه یادگیری اجتماعی آلبرت بندورا توضیح دادند شخصیت کودک با الگوبرداری از محیط اطراف شکل میگیرد.

با دیدن مکرر صحنههای خشونتآمیز، پرخاشگری در فرد به مرور زمان افزایش آشکاری مییابد. تنها فیلم و انیمیشن نیستند که بر سلامت روان تأثیر میگذارند؛ رفتارهای خشن و مشاجرههای والدین در حضور کودک نیز اثرگذاری عمیق دارد و اگر با محتوای خشونتآمیز رسانهای ترکیب شود، شدت اختلالات شناختی چندبرابر میشود.\روانشناس بالینی هشدار دادند امروزه بازیهای ویدیویی متعدد با محتوای خشونت و کشتار طراحی شدهاند که برای روان کودکان مخرب هستند.

ریشه بسیاری از پرخاشگریهای نوجوانی در مشاهده صحنههای خشن در سالهای اول عمر است.\\\ضرورت نظارت سازمان نظام روانشناسی بر تولیداتعیسیمراد یادآور شدند در گذشته سازمان نظام روانشناسی کارگروهی برای نقد و بررسی فیلم، سریال و آثار عمومی تشکیل میداد. استفاده از مشاوره روانشناسان در مراحل پیشتولید و میانهتولید برای نگارش فیلمنامههای مؤثر، امر الزامی است.

اگر قبل از تدوین صحنههای حساس – به ویژه صحنههای خشونت – با متخصصان مشورت شود، تفکر عمومی مصون میماند و تأثیرگذاری اثر بر مخاطب ارتقا مییابد.\ایشان درباره مقابله با پرخاشگری بیان کردند خطرناکترین سناریو، مواجهه جامعه با افراد دچار اختلال شخصیتی ضداجتماعی (سایکوپاتی) است که فاقد همدردی و پشیمانی هستند. این افراد با دیدن صحنههای خشن، حس خوبی تجربه کرده و الگوبرداری میکنند.

با وجود اینکه این افراد پیش از آن دچار اختلال هستند، اما پرخاشگریهای رایج در سریالها عامل تشدید رفتارهای خشن در سطح جامعه محسوب میشوند.\وی تأکید کردند هر سنین خاصی تحولات تکاملی منحصر به فرد دارد. اگر فیلمسازان از روانشناسان پشتیبانی بگیرند، میتوانند با دقت به تغییرات سنی، مخاطبان را دستهبندی کنند. برای مثال، نیازهای کودک مدرسهرفته با کودک پیشمدرسه متفاوت است.

عدم دقت در این تفاوتها، بروز اثرات مخرب خشونت در نوجوانی و بلوغ را تضمین میکند.\تأثیر نمایش مصرف دخانیات و الکل در فیلمهاروانشناس اجتماعی تصریح کردند با گسترش فضای مجازی و دسترسی آسان به محتوا، این مواد بر ذهن و کارکرد کودکان تأثیر میگذارند. کودک شخصیت محبوب فیلم را الگوی خود قرار داده و تمایل دارد رفتارهای او – از جمله مصرف دخانیات – را تقلید کند.

اگر خانواده نتواند کودک را از این صحنهها دور نگه دارد، باید با نشان دادن پیامهای منطقی و سرزنش آن رفتار، جایگزین ذهنی سالم در ذهن کودک ایجاد کند.\\\نقش کلیدی صدا و سیما و خانواده در حفظ سلامت روانعیسیمراد اذعان کردند گام اول در سلامت روان کودکان، عملکرد صدا و سیما است. این سازمان باید برای تمام برنامهها، سیستم دستهبندی سنی را تعریف و اجرا کند.

نظارت قوی مسئولان بر فضای مجازی – به ویژه اینستاگرام – میتواند پشتیبانی بزرگی برای روان کودکان باشد. نقش والدین نیز غیرقابلانکاری است؛ خانوادهها باید آموزش ببینند که هر فیلم، انیمیشن یا بازی اینترنتی برای فرزندشان مناسب نیست.

با جایگزینی برنامههای مناسب، تفریحات سالم و بازیهای فکری، میتوان به رشد شخصیتی کودک کمک کرد تا از دیدن صحنههای مخرب و دچار شدن اختلالات مصون بماند.\وی در پایان تأکید کردند ستون فقرات آسایش، کانون خانواده است. گاهی رفتارهای خشونتآمیز خود والدین در خانه، عامل بهمریختگی فکری در کودک میشود. خانوادهها باید از مشاجره و دعوا در حضور فرزندان پرهیز کرده و محیطی آرام و دور از استرس فراهم آورند.

وقتی کودک در خانواده حس امنیت و آسایش داشته باشد، کمتر به سمت فیلم یا بازیهای اینترنتی روی میآورد و در برابر صدمههای روانی مصونتر خواهد بود.