مستند ردپای حیات از شبکه مستند سیما پخش می‌شود؛ گل‌عبد: نمایش حیات وحش بدون اشاره به خطرات انقراض نادرست است

مستند ردپای حیات از شبکه مستند سیما پخش می‌شود؛ گل‌عبد: نمایش حیات وحش بدون اشاره به خطرات انقراض نادرست است

به گزارش تاشکن، فیلم مستند ردپای حیات به کارگردانی مجید گل‌عبد در هشتمین جشنواره تلویزیونی مستند حضور دارد و امشب جمعه چهارم آبان‌ماه از شبکه مستند سیما پخش می‌شود.

گل‌عبد در مورد سوژه این مستند گفت ردپای حیات یک مستند بلند است که تلاش می‌کند با رویکرد داستان‌گو، بخشی از زندگی گونه‌های دلنشین حیات وحش ایران را روایت کند. این فیلم در مسیر روایی خود با توالی منطقی به انواع زیست‌بوم‌های متنوع سرزمین ایران می‌پردازد و از هر یک نمونه‌ای را پیش روی مخاطبان قرار می‌دهد. علاوه بر نمایش جذابیت‌ها و زیبایی‌های حیات وحش، نگاهی به رفتار‌های بشری و صدمه‌هایی که بر گونه‌ها و زیستگاه‌هایشان وارد شده، نیز دارد و سعی می‌کند این تلنگر را به مخاطبان برساند که این زیبایی‌ها می‌تواند اسیر رفتار‌های انسانی شده و برای همیشه ناپدید شود.

او افزود نمایش حیات وحش همیشه برای مخاطبان دلنشین بوده، اما عکس یک منطقه طبیعی بدون حضور گونه‌های شاخص و متنوع جذابیت چندانی ندارد. با این حال، نمایش رفتار‌های آن گونه‌ها در خارج از زیستگاه طبیعی‌شان نمی‌تواند آن شور و شوق را باز‌سازی کند. هیچ مرزی برای جدا‌سازی آن‌ها وجود ندارد و در بلندمدت حیات وحش بدون زیست‌بومش باقی نخواهد ماند و زیست‌بوم هم بدون حیات وحش پویا نخواهد بود.

تنوع زیستی ایران بی‌نظیر اما بی‌مانند نیست

این مستندساز درباره تنوع زیستی ایران گفت نمی‌توان ادعا کرد تنوع زیستی ایران بی‌مانند است، چرا که کشور‌هایی وجود دارند که این تنوع را دارند. قطعا ایران یکی از متنوع‌ترین زیست‌بوم‌های حیات وحش در جهان را در اختیار دارد. مجاورت با دریای آزاد، تنوع ارتفاعی و قرارگیری ایران در منطقه تلاقی اقلیم‌های زیستی جهان، علت این تنوع است.

گل‌عبد خاطرنشان کرد گونه‌های زیستی در ایران هم تحت تأثیر آفریقا هستند و هم گونه‌های اختصاصی اروپا در آن دیده می‌شوند و خود ایران نیز گونه‌های مخصوص تورانی دارد. تنوع زیستی در مرز‌های ایران یک گنجینه بی‌همانند است، اما متأسفانه به اندازه‌ای که باید قدرش را نمی‌دانیم. مهم‌ترین علت این است که به اهمیت این قضیه پی نبردیم و از خدمات و کارکرد‌هایی که طبیعت در اختیار ما می‌گذارد آگاه نیستیم. این سخن به معنی قیمت‌گذاری اقتصادی نیست، چرا که تقلیل حیات وحش و طبیعت به معادلات اقتصادی جفاست. با این حال، اگر همین تنوع زیستی را با فرمول‌های اقتصادی قیمت‌گذاری کنیم، به نتیجه می‌رسیم که حفاظت از محیط زیست بسیار سودآور‌تر از منافع کوتاه‌مدتی است که برای آن طبیعت را تخریب می‌کنیم.

یوزپلنگ ایرانی گونه پرچم در خطر انقراض

گل‌عبد با اشاره به یوزپلنگ ایرانی که در خطر انقراض است، گفت یوزپلنگ یک گونه پرچم است؛ در همه جهان به گونه‌هایی که می‌توانند نظر عموم مردم و رسانه‌ها را جلب کنند، گونه پرچم می‌گویند. یوزپلنگ ایرانی نماد حفاظت از حیات وحش در جهان شده و نماد حفاظت از تمام گونه‌های در خطر در سراسر دنیا است. یوزپلنگ ایرانی به شدت در خطر انقراض است و جز در ایران در هیچ زیستگاه‌ی در جهان وجود فیزیکی ندارد و منقرض شده است. این گونه تمام زیستگاه‌های تاریخی خود در کشور‌های آسیایی را از دست داده و در ایران تنها در یک زیستگاه با جمعیتی کمتر از ۲۰ فرد بالغ باقی مانده است.

او ادامه داد قطعا گفتن اینکه باید تمام توج‌هات به سمت این گونه باشد، کار اشتباه‌ی است. در سطح ملی گونه‌هایی داریم که بیش‌تر از یوزپلنگ در خطر انقراض قرار دارند. برای مثال، درنای سیبری تنها یک فرد آزاد باقی مانده دارد که پارسال نیامد و امسال نیز تا به حال نیامده و بیم آن می‌رود که این گونه در ایران منقرض شده باشد. میش مرغ، روباه ترکمنی و برخی گونه‌های گیاه‌ی و درختی نیز همین سرنوشت را دارند. نباید از آن‌ها غافل شویم و باید از همه حفاظت شود.

چالش‌های ساخت مستند در طبیعت

گل‌عبد درباره سختی‌های ساخت مستند گفت چالش‌های زیادی داشتیم که مهم‌ترین آن یافتن گونه‌ها، به ویژه گونه‌های در خطر انقراض، بود که آشکار کردن آن‌ها بسیار سخت است. علاوه بر این، به علت گستردگی سوژه‌ها، زمان زیادی برای پرداختن به هر یک داشتیم که کار را دوچندان سخت کرد.

وی خاطرنشان کرد بدون راهنمایی دوستان و افرادی که تجربه زیادی در این عرصه داشتند، احتمالا بسیاری از تصاویری که در مستند می‌بینید هرگز ضبط نمی‌شدند. چالش‌های دیگر شامل عبور از مناطق صعب‌العبور، شرایط جوی گوناگون، کار در سرمای شدید و گرمای طاقات‌فرسا، استرس ناشی از حوادث غیر‌منتظره برای افراد و تجهیزات بود. به نظر من وقتی مستند حیات وحش می‌سازیم، مهم‌تر از هر چیز داشتن صبر و حوصله است. روز‌های زیادی داشتیم که هیچ حرکتی نداشتیم و موفق به ضبط پلان نشدیم، چون چیزی آشکار نمی‌کردیم.

طبیعت همیشه نو است و تکرار ندارد

گل‌عبد در پایان گفت سوژه‌ها و ظرفیت‌های زیادی وجود دارد که تا به حال به آن‌ها پرداخته نشده است. طبیعت همیشه چیز‌های جدیدی برای شگفت‌زدن ما دارد و می‌توان گفت طبیعت تکرار ندارد و هر روز تازه است. علاوه بر این، تنوع زیستی در کشورمان به حدی بالاست که بسیاری از گونه‌ها را هنوز نشناخته‌ایم، چه برسد به عکس‌برداری از آن‌ها. من معتقدم در دوره‌ای قرار داریم که صرف نمایش حیات وحش بدون دقت به خطراتی که آن‌ها و زیست‌بوم‌شان را تهدید می‌کند، کار اشتباه‌ی است. باید افکار عمومی جامعه را به این تهدیدات آگاه کنیم و در کنار آن حیات وحش را در دلنشین‌ترین حالت به نمایش بگذاریم.

بر پایه این گزارش، مستند ردپای حیات امروز جمعه چهارم آبان‌ماه ساعت ۲۱ از شبکه مستند سیما پخش می‌شود و بازپخش‌های آن فردا شنبه پنجم آبان ساعت ۹ صبح و ۲۴ خواهد بود.