ناسا ده‌ها سال است که از پرتو ایکس برای کشف اسرار نامرئی کیهان منفعت گیری می‌کند. رصدخانه انیشتین در اواخر دهه ۷۰ میلادی، پیشگام اخترشناسی پرتو ایکس می بود. اما جواهر تاج مهم این رشته علمی، «رصدخانه پرتو ایکس چاندرا» است که به زمان ۲۵ سال جهان نامرئی را تصویربرداری می‌کند.

در ادامه شما را به تماشای تعدادی از خیره‌کننده‌ترین تصاویر رصدخانه چاندرا و اکتشافات پیشگامانه آن از جهان نهان دعوت می‌کنیم.

این تلسکوپ فضایی در ۲۳ ژوئیه ۱۹۹۹ توسط شاتل فضایی کلمبیا به فضا پرتاب شد. چاندرا سنگین‌ترین محموله‌ای می بود که شاتل تا به‌حال حمل کرده می بود.

«ایلین کالینز»، فرمانده مأموریت شاتل کلمبیا، در بیانیه‌ای مطبوعاتی او گفت: «اکتشافات چاندرا در ۲۵ سال قبل به‌طور مداوم ما را شگفت‌زده و تحت تأثیر قرار داده است.»

پرتوهای ایکس در محدوده نور مرئی نیستند، اما زیاد تر به رویدادهای شگرف در فضا اشاره می‌کنند.

پرتوهای ایکس برای ستاره‌شناسان به‌طور اختصاصی مورد قیمت می باشند. چون منبعی که از آن انتشار خواهد شد زیاد تر زیاد داغ است یا رویدادهایی می باشند که انرژی بسیاری تشکیل می‌کنند. برای نمونه باقی‌مانده یک ستاره درحال انفجار که به بیرون پرتاب می‌شود، یا مواد فوق‌گرم شده‌ای که در اطراف سیاه‌چاله می‌چرخند.

چاندرا زیاد تر جزئیات جدیدی را آشکار می‌کند که تلسکوپ‌های دیگر نمی توانند ببینند.

در این عکس که داده‌های تلسکوپ فضایی جیمز وب و چاندرا ترکیب شده‌اند، مشاهدات وب تصویری غیرمادی از ستون‌های آفرینش اراعه می‌دهد، یک ساختار ابری که به‌طور مداوم ستاره‌های تازه را به وجود می‌آورد.

چاندرا اما دریایی از ستاره‌های جوان را مشخص می کند که در پرتوهای ایکس می‌سوزند. این نقاط، مکان دقیق نور پراکنده‌‍ شده‌ در سراسر عکس می باشند.

«جاناتان مک‌داول» اخترفیزیکدانی که سیستم‌های داده‌های علمی چاندرا را رهبری می‌کند، قبلاً حرف های‌ می بود: «زیاد تر یک ابر گازی درحال درخشش را می‌یابید، سپس منبع پرتو ایکسی که جهت درخشش و انرژی آن می‌شود را در وسط خواهید دید. اگر چاندرا را نداشته باشید، نمی‌توانید آن را ببینید. به این علت قسمت بزرگی از داستان را از دست خواهید داد.»

دید اشعه ایکس چاندرا نشان داد که جهان پر از سیاهچاله است.

دیگر دستاوردهای برجسته رصدخانه چاندرا شامل اولین شواهد مستقیم برای وجود ماده تاریک است. ماده کاملا نامرئی و مرموزی که نزدیک به ۲۷ درصد از جهان را راه اندازی می‌دهد.

چاندرا این چنین اولین تسکوپی می بود که مستقیماً ستارگان نوترونی برخوردی را که امواج گرانشی را به سراسر جهان می‌فرستند، تشخیص داد.

این چنین تابش اشعه ایکس از نورهای قطبی مشتری را آشکار کرد.

در زمین، ما آنها را شفق شمالی و جنوبی یا شفق قطبی می‌نامیم. شفق‌ها نوارهای رقصنده و رنگارنگ نور می باشند که بعضی اوقات در آسمان‌های قطبی ظاهر خواهد شد و حتی بعضی اوقات تا ایالت آریزونا به خط استوا نزدیک خواهد شد.

شفق قطبی توسط ذرات باردار خورشید تشکیل می‌شود که تأثیر شبیهی را در قطب‌های سیارات دیگر تشکیل می‌کند. چاندرا این اتفاق را در مشتری مشاهده کرد. این عکس این چنین ابرهای پرتو ایکس را در اطراف سیاره گازی غول‌پیکر مشخص می کند.

در کل، چاندرا نزدیک به ۲۵۰۰۰ مشاهده انجام داده‌ است.

این یکی از پربارترین ماموریت‌های اخترفیزیک ناسا بوده است. دانشمندان بیشتر از ۱۰۰۰۰ مقاله را بر پایه داده‌های آن نوشته‌اند.

خیره‌کننده‌ترین عکس‌ها با همکاری رصدخانه‌های دیگر همانند وب و هابل تهیه شده‌ است.

ترکیب نیروهای دو تلسکوپ به دانشمندان این امکان را داد تا علت احتمالی ساختاری مرموز به‌نام «هیولای سبز» را در باقی مانده ابرنواختر عکس شناسایی کنند. شما می‌توانید آن را درست در سمت راست مرکز ببینید، حلقه سبزی که نور آبی و قرمز را در فضا مختل می‌کند.

داده‌های چاندرا ارتباطی را بین هیولای سبز و موجی که زمان انفجار از ستاره بیرون زده‌ می بود، نشان داد. آنها فکر می‌کنند که موج وقتی که به مواد اطراف ستاره برخورد کرد، هیولای سبز را تشکیل کرد.

رصدخانه چاندرا نگاه خود را حتی به مرکز کهکشان ما نیز معطوف کرده‌ است.

در ماه مه، اخترشناسان با منفعت گیری از چاندرا دریچه‌ای را کشف کردند که گاز داغ را از مرکز کهکشان راه شیری آزاد می‌کند. آنها بر این باورند که دودکش گاز خروجی امکان پذیر از فوران‌های سیاهچاله مرکزی کهکشان تشکیل شود.

در اینجا تصویری از سیاهچاله کلان جرم در مرکز کهکشان راه شیری را مشاهده می‌کنید.

چاندرا این چنین آشکار کرده است که سیاهچاله عظیم کهکشان ما، Sagittarius A* به‌شدت درحال چرخش است. در واقع چاندرا کشف کرد که سیاهچاله به‌قدری سریع می‌چرخد ​​که فضا-زمان را همانند یک توپ فوتبال به پایین فرو می‌برد.

رصدخانه چاندرا امکان پذیر بعد از افت شدید بودجه، به آخر ماموریت خود نزدیک شود.

بودجه رصدخانه چاندرا بعد از خواست ناسا برای سال ۲۰۲۵، از ۶۸ میلیون دلار به ۴۱ میلیون دلار افت یافت. امکان دارد بودجه رصدخانه از ۲۶.۶ میلیون دلار در هر سال تا ۵.۲ میلیون دلار در سال ۲۰۲۹ افت یابد.

تیم عملیاتی چاندرا حرف های‌ است که این مقدار تلسکوپ را از کار خواهد انداخت و به عملیات آن آخر می‌دهد. با این‌حال چاندرا تا این مدت کاربردی است و به اکتشافات بصری خیره‌کننده ادامه می‌دهد.

دانشمندان با مطالعه آشکارسازی چاندرا از گسیل پرتو ایکس ستارگان نوترونی، همانند آنچه در مرکز این باقی مانده ابرنواختر قرار دارد، کشف کردند که ستاره‌های نوترونی امکان پذیر حاوی نوع جدیدی از ماده فوق چگال باشند.

رصدخانه چاندرا می‌تواند اسرار نامرئی بیشتری از کیهان را در سال‌های باقی‌مانده‌اش آشکار کند.