مسلم سلیمان، کارشناس حوزه علمی در یادداشتی برای برنا نوشت: ایران سالانه با مرگ نزدیک به ۴۰۰ هزار نفر روبه رو است؛ آماری که در نگاه اول فقطً عددی آماری به نظر می‌رسد، اما در بعد آن، جان‌هایی نهفته است که در تاثییر بیماری، تصادف، یا کاستی‌های زیربنایی از دست می‌روال. سوال بنیادین این است: اگر نظام سلامت، حمل‌ونقل، رفاه و کیفیت زندگی در ایران به سطح کشورهای اسکاندیناوی برسد، تا چه مقدار می‌توان از این مرگ‌ومیر کاست؟ و هزینه تحقق این چشم‌انداز چه مقدار خواهد می بود؟ در ادامه به تحلیل علمی این سوال می‌پردازیم.

آنچه در این یادداشت می‌خوانید:

۱. سه بیماری عمده مرگبار در ایران و راه‌های پیشگیری

بیماری‌های قلبی عروقی

سرطان‌ها

بیماری‌های تنفسی

عمل های حیاتی در سکته مغزی (تست FAST)

۲. آمار مرگ و میر سالانه در ایران

کل مرگ و میر سالانه

مرگ و میر ناشی از بیماری‌ها

مرگ و میر طبیعی (غیربیماری)

مرگ و میر ناشی از تصادفات رانندگی

۳. تخمین افت مرگ و میر در صورت ترقی استاندارد‌ها به سطح سرزمین‌های اسکاندیناوی

افت مرگ و میر ناشی از بیماری‌ها

افت مرگ و میر ناشی از تصادفات جاده‌ای

افت مرگ و میر «طبیعی»

جمعبندی عددی و شرایط کلیدی برای دستیابی

۴. هزینه‌های مالی مورد نیاز برای رسیدن به استاندارد‌های اسکاندیناوی

حوزه‌های کلیدی اندوخته‌گذاری (بهداشت، حمل‌ونقل، رفاه، محیط زیست)

هزینه‌های سالانه نگهداری

منبع های فراهم اندوخته و چالش‌ها

۵. غرامت جنگ ایران و عراق

برآورد خسارت‌های اقتصادی، انسانی و زیست‌محیطی

ادعا‌های رسمی ایران در مجامع بین المللی

پایه‌های حقوقی خواست غرامت

حالت جاری پرداخت غرامت و چالش‌ها

ابتدا سه بیماری عمده مرگبار در ایران شامل بیماری‌های قلبی عروقی (با سالانه ۱۷۰،۰۰۰ قربانی)، سرطان‌ها (۵۰،۰۰۰–۶۰،۰۰۰ مرگ) و بیماری‌های تنفسی (۲۰،۰۰۰–۳۰،۰۰۰ مرگ) تحلیل می‌شود. راه‌های پیشگیری همانند اصلاح سبک زندگی، غربالگری و کنترل عوامل خطر (سختی خون، دیابت) مورد پافشاری قرار گرفتند. این چنین، عمل های حیاتی در روبه رو با سکته مغزی (تست FAST) توضیح داده شد.

در قسمت آمار مرگ و میر سالانه، کل تلفات ایران نزدیک به ۳۷۵،۰۰۰–۴۰۰،۰۰۰ نفر برآورد شد که ۷۰–۸۰٪ آن ناشی از بیماریها، ۱۶،۰۰۰–۱۷،۰۰۰ نفر بر تاثییر تصادفات جاده‌ای‌و بقیه مرتبط با مرگ‌های «طبیعی» است. با فکر ترقی استاندارد‌های بهداشتی، اقتصادی و حمل‌ونقل به سطح سرزمین‌های اسکاندیناوی، پیش‌بینی شد مرگ و میر بیماری‌ها تا ۶۰٪ (قلبی عروقی) و تصادفات تا ۹۰٪ افت یابند. برای دستیابی به این مقصد، اندوخته‌گذاری ۱۰۰–۳۰۰ میلیارد دلاری در بازه ۱۰–۲۰ ساله (شامل نوسازی سیستم بهداشتی، جاده‌ها و رفاه اجتماعی) الزامی است.

در نوشته غرامت جنگ ایران و عراق، خسارت‌های اقتصادی مستقیم (۱،۵۰۰ میلیارد دلار)، انسانی (۲۰۰،۰۰۰–۵۰۰،۰۰۰ کشته که رقم آن می‌تواند برای هر نفر بین ۵۰ هزار تا ۴۰۰ هزار دلار باشد!) و زیست‌محیطی با استناد به قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت و rulings دیوان بین المللی دادگستری نقل می‌شود. اگرچه عراق بعد از سال ۲۰۰۳ مسئولیت را پذیرفت، اما پرداخت غرامت به‌علت مشکلات اقتصادی و سیاسی محقق نشده است. ایران این چنین از سرزمین‌های غربی به‌علت فروش سلاح به عراق خواست غرامت کرده، اما این ادعا‌ها بی‌جواب مانده‌اند.

الف: سه بیماری عمده در ایران و تعداد مرگ هم‌وطنان

در ایران، سه بیماری عمده که علتمرگ و میر قابل توجهی میشوند و راه‌های پیشگیری و عمل های حیاتی در رابطه سکته به شرح زیر است:

۱. بیماری‌های قلبی عروقی (همانند سکته قلبی و مغزی)

سالانه نزدیک به ۱۷۰ هزار تا ۱۸۰ هزار مرگ (بیشترین عامل مرگ و میر در ایران).

پیشگیری:

• ترک سیگار و دوری از دود دستدوم.

• کنترل سختی خون، قند خون، و کلسترول با رژیم غذایی کمچرب و کمنمک.

• ورزش منظم (حداقل ۳۰ دقیقه روزانه).

• افت استرس و وزن متعادل.

۲. سرطان‌ها (به اختصاصی معده، ریه، پستان، و پروستات)

سالانه نزدیک به ۵۰ هزار تا ۶۰ هزار مرگ.

راه حلهای پیشگیری:

اجتناب از مصرف دخانیات و الکل.

افت مصرف غذا‌های فرآوری‌شده و گوشت قرمز.

افزایش مصرف میوه، سبزیجات، و فیبر.

غربالگری منظم (ماموگرافی، کولونوسکوپی، تست PSA).

محافظت از پوست در برابر آفتاب.

۳. بیماری‌های تنفسی (همانند COPD و عفونت‌های ریوی)

سالانه نزدیک به ۲۰ هزار تا ۳۰ هزار مرگ (با دقت به آلودگی هوا و مصرف سیگار).

راه حلهای پیشگیری:

ترک سیگار و قلیان.

منفعت گیری از ماسک در مناطق آلوده.

واکسیناسیون آنفلوآنزا و پنومونی برای گروه‌های پرخطر.

بهبود تهویه در محیط‌های بسته.

نکات تکمیلی:

سکته قلبی: در صورت درد قفسه سینه، تنگی نفس، یا تعریق سرد، بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید و بیمار را آرام نگه دارید.

دیابت و سختی خون: کنترل این دو عامل خطر، مرگ و میر ناشی از بیماری‌های فوق را افت میدهد.

منبع آمار: داده‌ها بر پایه گزارش‌های وزارت بهداشت ایران و سازمان جهانی بهداشت (WHO) استخراج شدهاند.

با اصلاح سبک زندگی و افزایش آگاهی عمومی، میتوان از درصد قابل توجهی از این مرگ و میر پیشگیری کرد.

همه مرگ و میر‌ها

بر پایه آخرین داده‌های حاضر (تا سال ۲۰۲۳)، آمار مرگ و میر در ایران به شرح زیر است:

۱. کل مرگ و میر سالانه در ایران

تعداد کل مرگ و میر سالانه: نزدیک به ۳۷۵،۰۰۰ تا ۴۰۰،۰۰۰ نفر (بر پایه گزارش‌های سازمان ثبت احوال و وزارت بهداشت).

زیاد تر این مرگ و میر ناشی از بیماری‌های غیر واگیر (همانند قلبی عروقی، سرطان، دیابت) و عوامل مرتبط با سبک زندگی است.

۲. مرگ و میر ناشی از بیماری‌ها

سالانه نزدیک به ۲۶۰،۰۰۰ تا ۳۲۰،۰۰۰ نفر (معادل ۷۰–۸۰٪ کل مرگ و میر) بر تاثییر بیماری‌ها فوت می‌کنند که شامل موارد زیر است: 

بیماری‌های قلبی عروقی: ~۱۷۰،۰۰۰ نفر

سرطانها: ~۵۰،۰۰۰–۶۰،۰۰۰ نفر

بیماری‌های تنفسی: ~۲۰،۰۰۰–۳۰،۰۰۰ نفر

دیابت و دیگر بیماری‌های مزمن: ~۳۰،۰۰۰–۴۰،۰۰۰ نفر

۳. مرگ و میر طبیعی (غیر از بیماری)

تعریف «مرگ طبیعی» طبق معمولً به مرگ ناشی از پیری یا نارسایی اندام‌ها بدون عامل خارجی اشاره دارد، اما در آمار ایران، این دسته‌بندی به‌طور دقیق جدا نمیشود.

زیاد تر مرگ‌های طبیعی در همان آمار بیماری‌ها گنجانده میشوند. برای مثال، مرگ ناشی از نارسایی کلیه یا زوال عقل در گروه بیماری‌ها محاسبه میشود.

۴. مرگ و میر ناشی از تصادفات رانندگی

سالانه نزدیک به ۱۶،۰۰۰ تا ۱۷،۰۰۰ نفر بر تاثییر تصادفات جاده‌ایجان خود را از دست میدهند (بر پایه گزارش سازمان پزشکی قانونی ایران در سال‌های تازه).

ایران یکی از سرزمین‌های با آمار بالای تصادفات مرگبار است، علت مهم آن شدت غیرمجاز، عدم مراعات قوانین، و نقص فنی ماشین‌ها است.

نکات کلیدی:

۱. منبع های داده‌ها:

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایران.

سازمان جهانی بهداشت (WHO).

سازمان پزشکی قانونی ایران (برای آمار تصادفات).

۲. تغییرات سالانه:

آمار مرگ و میر ناشی از بیماری‌های غیر واگیر به اختصاصی قلبی عروقی و دیابت، به علت سبک زندگی کم‌تحرک و رژیم غذایی ناسالم در حال افزایش است.

مرگ و میر تصادفات جاده‌ایدر سال‌های تازه با اجرای قوانین سخت‌گیرانه‌تر (همانند منفعت گیری از دوربین‌های شدت) مقداری افت یافته است.

۳. پیشگیری:

برای افت مرگ و میر بیماریها: اصلاح سبک زندگی، غربالگری منظم، و کنترل سختی خون و قند خون.

برای افت تصادفات: مراعات شدت مجاز، منفعت گیری از کلاه ایمنی (موتورسواران)، و بهبود کیفیت خودروها.

برای دسترسی به آمار دقیقتر، پیشنهاد میشود به گزارش‌های رسمی سازمان‌های ذکرشده مراجعه کنید.

ب: چطور می‌توان مرگ و میر را تا نصف، افت داد؟

اگر سیستم بهداشتی و پزشکی دقیقی داشته باشیم، مردم از درآمد خوبی برخوردار باشند، جاده‌های استاندارد با ماشین‌های استاندارد داشته باشیم، این مرگ و میر در هر کدام از موارد یاد شده چه مقدار افت می‌یابد؟ (فکر کنیم سطح و کیفیت زندگی همانند سرزمین‌های اسکاندیناوی شود)

با فکر بهبود سیستم بهداشتی، افزایش درآمد سرانه، و ترقی زیرساخت‌های جاده‌ایو ماشین‌ها به سطح سرزمین‌های اسکاندیناوی (همانند نروژ، سوئد، یا دانمارک)، افت مرگ و میر در ایران به‌طور قابل توجهی محتمل است.

بر پایه داده‌های سرزمین‌های اسکاندیناوی و مطالعات سازمان جهانی بهداشت (WHO)، تخمین‌های زیر برای افت مرگ و میر در هر دسته اراعه میشود:

۱. افت مرگ و میر ناشی از بیماری‌ها

سرزمین‌های اسکاندیناوی به علت سیستم بهداشتی پیشرفته، پیشگیری مؤثر، و دسترسی عادلانه به خدمات درمانی، نرخ مرگ و میر ناشی از بیماری‌های غیرواگیر را به‌طور چشمگیری افت داده‌اند.

بیماری‌های قلبی عروقی:

افت ۴۰–۶۰٪ (از ~۱۷۰،۰۰۰ به ۶۸،۰۰۰–۱۰۲،۰۰۰ نفر در سال).

دلایل: کنترل سختی خون، افت مصرف دخانیات، و درمان سریع سکتهها.

سرطان‌ها:

افت ۲۰–۳۰٪ (از ~۵۰،۰۰۰–۶۰،۰۰۰ به ۳۵،۰۰۰–۴۸،۰۰۰ نفر در سال).

دلایل: غربالگری زودهنگام، افت آلودگی محیطی، و بهبود راه حلهای درمانی.

بیماری‌های تنفسی:

افت ۵۰–۷۰٪ (از ~۲۰،۰۰۰–۳۰،۰۰۰ به ۶،۰۰۰–۱۵،۰۰۰ نفر در سال).

دلایل: افت آلودگی هوا، ممنوعیت سیگار در فضا‌های عمومی، و واکسیناسیون گسترده.

دیابت:

افت ۳۰–۵۰٪ در عوارض مرگبار (از ~۳۰،۰۰۰–۴۰،۰۰۰ به ۱۵،۰۰۰–۲۸،۰۰۰ نفر در سال).

دلایل: آموزش عمومی، دسترسی به انسولین و دستگاه‌های نظارتی.

۲. افت مرگ و میر ناشی از تصادفات جاده‌ای

سرزمین‌های اسکاندیناوی با جاده‌های ایمن، ماشین‌های استاندارد، و قوانین سخت‌گیرانه، نرخ مرگ جاده‌ایرا به ۲–۴ نفر به ازای هر ۱۰۰،۰۰۰ نفر رسانده‌اند (در ایران این نرخ ~۲۰ نفر است).

افت ۸۰–۹۰٪ (از ~۱۶،۰۰۰–۱۷،۰۰۰ به ۱،۶۰۰–۳،۴۰۰ نفر در سال).

دلایل:

• نصب سیستم‌های هوشمند نظارتی (همانند دوربین‌های شدت).

• آموزش رانندگان و الزام به منفعت گیری از تجهیزات ایمنی.

• تشکیل ماشین‌های باکیفیت و تست‌های فنی دورهای.

۳. مرگ و میر «طبیعی» (پیری و نارسایی اندامها)

در سرزمین‌های اسکاندیناوی، سهم مرگ‌های ناشی از پیری یا نارسایی اندام‌ها در سنین بالا زیاد تر است، اما سیستم بهداشتی پیشرفته، مرگ‌های زودرس را افت میدهد:

افت ۱۰–۲۰٪ در مرگ‌های ناشی از نارسایی اندام‌ها (به علت مدیریت بهتر بیماری‌های مزمن).

افزایش امید به زندگی از ~۷۶ سال (ایران) به ۸۰–۸۳ سال (شبیه اسکاندیناوی).

جمع بندی عددی (سالانه):

دسته آمار جاری ایران آمار بعد از بهبود (تخمین)

کل مرگ ومیر ۳۷۵،۰۰۰–۴۰۰،۰۰۰، ۱۸۰،۰۰۰–۲۵۰،۰۰۰

بیماری‌ها ۲۶۰،۰۰۰–۳۲۰،۰۰۰، ۱۳۰،۰۰۰–۱۹۰،۰۰۰

تصادفات جاد‌های ۱۶،۰۰۰–۱۷،۰۰۰، ۱،۶۰۰–۳،۴۰۰

مرگ‌های «طبیعی» ۱۶،۰۰۰–۱۷،۰۰۰، ۱۳.۶۰۰ – ۱۴.۴۰۰

شرایط دست یابی

۱. سیستم بهداشتی:

دسترسی رایگان یا کم‌هزینه به خدمات پیشگیری و درمان.

اندوخته‌گذاری در پژوهش‌های پزشکی و فناوری‌های سلامت.

۲. اقتصاد و عدل اجتماعی:

افت فقر و نابرابری درآمدی.

بهبود کیفیت تغذیه و محیط زندگی.

۳. زیرساخت‌ها و قوانین:

ساخت جاده‌های ایمن با روشنایی و علائم استاندارد.

حذف ماشین‌های فرسوده و تشکیل ماشین‌های مطابق با استاندارد‌های اروپایی.

۴. فرهنگ عمومی:

افزایش آگاهی درمورد رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی.

آموزش مستمر رانندگان و احترام به قوانین راهنمایی و رانندگی.

این اعداد بر پایه توانایی سرزمین‌های اسکاندیناوی و بهبود همزمان همه عوامل کلیدی (بهداشت، اقتصاد، زیرساختها) تخمین زده شده‌اند. دستیابی به این نتایج نیازمند تغییرات ساختاری، اندوخته‌گذاری طویل مدت، و شراکت عمومی است.

ج: برای رسیدن به استاندار‌ها چه مقدار اندوخته ملزوم است؟

برای ترقی سیستم بهداشتی، زیرساختها، و استاندارد‌های زندگی ایران به سطح سرزمین‌های اسکاندیناوی، اندوخته‌گذاری‌های کلانی در حوزه‌های گوناگون نیاز است. بر پایه توانایی سرزمین‌هایی همانند نروژ، سوئد، و دانمارک، نزدیک به ۱۰۰ تا ۳۰۰ میلیارد دلار در یک بازه ۱۰ تا ۲۰ ساله ملزوم است تا ایران به این چنین استاندارد‌هایی نزدیک شود. این رقم به عوامل زیر وابسته است:

۱. حوزه‌های کلیدی اندوخته‌گذاری

سیستم بهداشتی و پزشکی

• اندوخته اولیه: ~۳۰–۶۰ میلیارد دلار

• ساخت بیمارستان‌ها و کلینیک‌های مدرن.

• خرید تجهیزات پزشکی پیشرفته (MRI، دستگاه‌های جراحی رباتیک، آزمایشگاهها).

• آموزش نیروی متخصص (پزشکان، پرستاران، تکنسینها).

• گسترش سیستم پیشگیری و غربالگری سراسری.

زیرساخت‌های حمل و نقل و جاده‌ها

• اندوخته اولیه: ~۴۰–۸۰ میلیارد دلار

• بازسازی جاده‌های مهم و روستایی مطابق استاندارد‌های اروپایی (هزینه هر کیلومتر جاده استاندارد: ~۱–۲ میلیون دلار).

• نصب سیستم‌های هوشمند ترافیکی (دوربین، سنسور، روشنایی).

• تشکیل یا واردات ماشین‌های ایمن (مطابق استاندارد Euro NCAP).

• گسترش حمل‌ونقل عمومی (مترو، اتوبوس‌های برقی، قطار‌های سریع‌السیر).

سیستم رفاه اجتماعی و درآمدی

• اندوخته اولیه: ~۲۰–۵۰ میلیارد دلار

• تشکیل نظام فراهم اجتماعی قوی (بیمه بیکاری، بازنشستگی، حمایتاز خانواده‌های کم‌درآمد).

• افزایش حداقل دستمزد به سطح سرزمین‌های اسکاندیناوی (نزدیک به ۲،۵۰۰–۳،۵۰۰ دلار ماهانه).

• اندوخته‌گذاری در آموزش رایگان و توانایی‌افزایی.

محیط زیست و افت آلودگی

• اندوخته اولیه: ~۱۰–۳۰ میلیارد دلار

• جایگزینی سوخت‌های فسیلی با انرژی‌های پاک (خورشیدی، بادی، هسته‌ای).

• نوسازی صنایع برای افت آلایندگی.

• گسترش فضای سبز و مدیریت پسماند.

۲. هزینه‌های سالانه نگهداری

بعد از اجرای پروژه‌ها، هزینه‌های جاری سالانه نیز باید در نظر گرفته شود:

• سیستم بهداشتی: ~۵–۱۰ میلیارد دلار در سال (برای حقوق پرسنل، داروها، و نگهداری تجهیزات).

• حمل‌ونقل: ~۳–۶ میلیارد دلار در سال (تعمیرات جاده‌ها، به‌روزرسانی ناوگان خودروها).

• رفاه اجتماعی: ~۱۰–۲۰ میلیارد دلار در سال (پرداخت حقوق بازنشستگی، بیمه‌ها، و پشتیبانی‌های مالی).

۳. منبع های فراهم اندوخته

• درآمد‌های نفتی: در صورت افزایش قیمت نفت و مدیریت شفاف درآمدها.

• مالیات‌پردازی: تشکیل نظام مالیاتی پیشرفته (شبیه اسکاندیناوی که نرخ مالیات بر درآمد تا ۵۰٪ است).

• جذب اندوخته خارجی: همکاری با شرکت‌های بین المللی در حوزه‌های انرژی، سلامت، و فناوری.

• استقراض بین المللی: انتشار کردن اوراق قرضه یا دریافت وام از نهاد‌هایی همانند بانک جهانی.

۴. چالش‌های مهم

• فساد اداری: افت فساد برای ضمانت تخصیص بهینه منبع های.

• نرخ رشد جمعیت: ایران نرخ رشد جمعیت بالاتری نسبت به اسکاندیناوی دارد که سختی بر منبع های را افزایش میدهد.

• تحریمها: محدودیت‌های بین المللی امکان پذیر دسترسی به فناوری و اندوخته را دشوار کند.

جمع بندی این تکه:

• حداقل اندوخته مورد نیاز (۱۰ سال): ~۱۰۰ میلیارد دلار

• اندوخته ایده‌آل (۲۰ سال): ~۳۰۰ میلیارد دلار

این رقم های بر پایه توانایی سرزمین‌های اسکاندیناوی و تطبیق آن با شرایط ایران تخمین زده شده است. برای مثال:

نروژ سالانه ~۲۰ میلیارد دلار فقط برای سیستم بهداشتی خود هزینه میکند.

سوئد ~۱۵۰ میلیارد دلار در دو دهه قبل برای نوسازی جاده‌ها و حمل‌ونقل عمومی اندوخته‌گذاری کرده است.

بدون اصلاحات ساختاری در اقتصاد، حکمرانی، و فرهنگ عمومی، حتی با فراهم مالی کلان، دستیابی به این استاندارد‌ها ممکن نیست.

د: با طلب ایران از عراق، چکار می‌شد کرد؟

مقدار طلبی که ایران به گفتن خسارت از جنگ ایران و عراق (۱۹۸۰–۱۹۸۸) نقل کرده است، به طور رسمی و غیررسمی در منبع های گوناگون متفاوت گزارش شده است. بر پایه اظهار مقامات ایرانی و اسناد بین المللی، ایران خسارت‌های گسترده اقتصادی، انسانی و زیست‌محیطی ناشی از این جنگ را صد‌ها میلیارد دلار برآورد کرده است. در زیر جزئیات کلیدی این ادعا‌ها و حالت جاری آنها اراعه میشود:

۱. برآورد کلی خسارت‌ها از سوی ایران

خسارت مستقیم اقتصادی:

• تخریب زیرساخت‌ها (نفت، پالایشگاهها، جاده‌ها، شهرها): نزدیک به هزار میلیارد دلار (بر پایه قیمت‌های زمان جنگ و تعدیل تورم).

• خسارت به قسمت‌های کشاورزی، صنعت و محیط زیست: نزدیک به ۵۰۰ میلیارد دلار.

خسارت انسانی:

• کشته‌شدگان: بیشتر از ۲۰۰،۰۰۰ تا ۵۰۰،۰۰۰ نفر (شامل نظامیان و غیرنظامیان).

• مجروحان و جانبازان: بیشتر از ۶۰۰،۰۰۰ نفر (از جمله قربانیان سلاح‌های شیمیایی).

خسارت غیرمستقیم:

• افت تشکیل ناخالص داخلی به علت اختلال در اقتصاد: صد‌ها میلیارد دلار. (قابل مطالبه و بعد گیری است!)

• هزینه‌های طویل مدت درمانی و بازسازی مناطق جنگی.

۲. ادعای رسمی ایران در مجامع بین المللی

ایران در سال‌های بعد از جنگ، بار‌ها از عراق و حامیان بین المللی آن (همانند برخی سرزمین‌های عربی و غربی) به علت حمایتاز صدام حسین، خواست غرامت کرده است.

در سال ۱۹۹۱، ایران به شورای امنیت سازمان ملل شکایت کرد و خواستار دریافت ۱۰۰ میلیارد دلار به گفتن غرامت اولیه (علی الحساب) شد.

در سال‌های تازه، برخی مقامات ایرانی رقم کل خسارت‌ها را تا هزار میلیارد دلار (با احتساب تورم و خسارت‌های طویل مدت) اظهار کرده‌اند. (اما هیچ گاه عظم جدی برای سختی به عراق از طریق سازمان‌های بین المللی برای گرفتن غرامت وجود نداشته است)

۳. پایه حقوقی خواست غرامت

قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت (۱۹۸۷):

صراحتاً اشاره میکند که عراق به گفتن «متجاوز» شناخته شده و مسئول جبران خسارت‌های ناشی از جنگ است. بند ۶ این قطعنامه بر لزوم پرداخت غرامت توسط عراق پافشاری دارد.

دیوان بین المللی دادگستری (ICJ):

در سال ۱۹۹۱، ایران از عراق به علت منفعت گیری از سلاح‌های شیمیایی و نقض حقوق بین‌الملل شکایت کرد.

در سال ۲۰۰۵، دیوان خبرداد که عراق مسئول نقض قوانین بین المللی است، اما مبلغ مشخصی برای غرامت تعیین نشد.

۴. حالت جاری پرداخت غرامت

عراق بعد از صدام:

دولت تازه عراق (بعد از ۲۰۰۳) به طور رسمی از ایران عذرخواهی کرد، اما به علت مشکلات اقتصادی و سیاسی، پرداخت غرامت عملی نشده است.

در سال ۲۰۲۳، ایران و عراق در چارچوب توافق‌نامه‌های دوجانبه، بخشی از اختلافات مالی را حل کردند، اما نوشته غرامت جنگ هم چنان مفتوح است.

سرزمین‌های ثالث:

ایران از سرزمین‌هایی همانند آمریکا، آلمان و فرانسه به علت فروش سلاح به عراق در طول جنگ، خواست غرامت کرده است. تا بحال هیچ پرداختی از این سرزمین‌ها صورت نگرفته است.

۵. چالش‌های مهم

• سیاسی: اختلافات ایران با غرب و تحریمها، پیگیری حقوقی غرامت را پیچیده کرده است.

• اقتصادی: عراق به علت جنگ‌های داخلی و مشکلاتهای مالی، توان پرداخت غرامت کلان را ندارد. (می شد از محل نفت و ذخائری که عراق دارد، سالانه بخشی از غرامت خود را برداشت می‌کردیم!)

• حقوقی: اثبات رابطه مستقیم بین خسارت‌ها و عمل های خاص عراق در دادگاه‌های بین المللی در دو قسمت. یک پرونده برای غرامت‌های اشکار و قابل پذیرفتن و یک پرونده برای دیگر زیان‌ها حسب دلایلهای حقوقی.

رقم نمادین خواست علی الحساب ایران: نزدیک به ۱۰۰ میلیارد دلار (به گفتن غرامت اولیه).

برآورد واقعی خسارتها: تا ۱۵۰۰ میلیارد دلار (با احتساب تورم و خسارت‌های غیرمستقیم).

حالت جاری: ایران تا این مدت موفق به دریافت غرامت نشده است، اما این نوشته هم چنان در روابط دوجانبه و مجامع بین المللی نقل میشود.

انتهای مطلب/