چرا ایران برای توسعه این‌ترنت ثابت تنها روی فیبر نوری حساب می‌کند؟
وزیر ارتباطات عیسی زارع‌پور از روز‌های اول حضور در عمارت کلاه‌فرنگی با انتقاداتی درباره کندی این‌ترنت روبرو شد. در نخستین حضور رسانه‌ای جدی‌اش در کنفرانس ظرفیت ملی شبکه اطلاعات، زارع‌پور کندی را نپذیرفت اما علت را عدم سرمایه‌گذاری مناسب در بخش ارتباطات در دولت دوازدهم دانست و بار‌ها بر ضرورت گسترش فیبر نوری تأکید کرد. او وعده داد تا پایان دولت سیزدهم، فیبر نوری به تمام خانه‌ها برسد.
چرا در توسعه این‌ترنت ثابت جا مانده‌ایم؟
بار ترافیک این‌ترنت در ایران بیش از حد بر دوش این‌ترنت همراه است. آمار‌ها نشان می‌دهد در آفریقا ۷۴ درصد، در آسیا ۷۰ درصد، در اروپا ۵۲.۶ درصد و در آمریکای شمالی ۴۵ درصد ترافیک از طریق موبایل انجام می‌شود. بر اساس گزارش سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی مربوط به پاییز ۱۴۰۲، بیش از ۱۰۹ می‌لیون مشترک پهن‌باند سیار در کشور وجود دارد. در مقابل، مشترکین این‌ترنت ثابت در پاییز ۱۴۰۱ حدود ۱۰۲ می‌لیون نفر بوده و تنها ۶.۵ درصد رشد در ۱۲ ماه داشته است.
در بخش پهن‌باند ثابت، ۱۱ می‌لیون و ۱۱ هزار مشترک وجود دارد که روند نزولی داشته است. بین پاییز ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۲، نزدیک به ۰.۶۲ درصد از مشترکین کاسته شده‌اند. ضریب نفوذ پهن‌باند سیار ۱۲۷.۷۷ درصد است در حالی که ضریب نفوذ پهن‌باند ثابت تنها ۱۲.۰۹ درصد می‌باشد. برای مقایسه، این نرخ در ترکیه ۲۲ درصد، ژاپن ۳۶ درصد، چین ۴۱ درصد، کره ۴۵ درصد و عربستان سعودی ۴۰ درصد است. زارع‌پور نیز تقسیم بار ترافیکی را نامطلوب خواند و گفت در کشور‌های پیشرفته ۷۰ تا ۸۰ درصد ترافیک بر پایه فیبر است، در حالی که ایران کاملا برعکس عمل کرده است.
چرا فیبر نوری بهترین راه‌حل است؟
از دهه ۲۰۱۰ می‌لادی، سیاست‌گذاران جهانی مزیت‌های فیبر نوری را نسبت به تکنولوژی‌هایی مانند درک کردند و گسترش آن را در اولویت قرار دادند. در کشور‌های OECD، از سال ۲۰۱۶ روند رشد فیبر و نزول آغاز شده و در ۲۰۲۰ مشترکین فیبر از پیشی گرفت. تنها بین ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳، مشترکین فیبر در این کشور‌ها ۵۶ درصد رشد کرده‌اند.
پژوهش مشترک دانشگاه چالمرز سوئد، موسسه آرتور دی لیتل و اریکسون روی ۳۳ کشور OECD نشان داد که دوبرابری شدت پهن‌باند می‌تواند ۰.۳ درصد به رشد ناخالص داخلی اضافه کند. این معادل ۱۲۶ میلیارد دلار در اقتصاد‌های OECD است. هر ۱۰ درصد افزایش نفوذ پهن‌باند، یک درصد افزایش GDP به همراه دارد. فیبر نوری به دلیل تأخیر پایین، بهترین گزینه برای بازی‌های آنلاین و پزشکی از راه دور است، دوام کابل‌های آن بیش‌تر و هزینه نگهداری کمتر است.
موفق‌های جهانی چه کردند؟
شورای فیبر نوری اروپا (FTTH ) بر اساس گزارش‌های خود، امارات متحده عربی با ۹۹.۳ درصد پوشش خانوار‌ها درصدر قرار دارد. سنگاپور با ۹۷.۱ درصد، هنگ‌کنگ با ۹۵.۳ درصد و چین با ۹۳ درصد در رده‌های بعدی‌اند. تفاوت پوشش و اتصال مهم است پوشش یعنی کابل فیبر تا نزدیکی واحد رسیده، اما اتصال یعنی مشترک بالفعل شده است. چین با جمعیت ۱.۴ می‌لیاردی و بزرگ‌ترین سهم اقتصاد دیجیتال در، موفقیت قابل‌توجه‌ی در گسترش پوشش داشته است.
سوت آغاز پروژه ۲۰ می‌لیون در ایران
زارع‌پور در شهریور ۱۴۰۰ پروژه فیبر نوری را آغاز کرد با هدف پوشش ۲۰ می‌لیون خانوار و کسب‌وکار تا پایان ۱۴۰۴. پوشش به معنای رساندن فیبر تا ۳۰۰ متری ساختمان است تا مردم در یک ماه متصل شوند. در مراسم آغاز، ۹ اپراتور قرارداد بستند اما ایرانسل و مخابرات غایب بودند. زارع‌پور گفت چشم به راه فردی نمی‌مانیم. نهایتا این دو اپراتور بزرگ نیز پیوستند. در ابتدا ۹ اپراتور مسئول ۸.۵ می‌لیون پوشش بودند و سرنوشت ۱۱.۵ می‌لیون باقی‌مانده مشخص نبود.
فیبر‌های بی‌خریدار و چالش‌های اتصال
دولت مشوقی برای اپراتور‌ها در نظر گرفت ۵۰۰ هزار تومان برای شهر‌های مرکز استان و ۱.۳ می‌لیون تومان برای سایر شهر‌ها. زارع‌پور هدف ۸ تا ۱۰ می‌لیون پوشش تا پایان ۱۴۰۲ را داشت که به ۷ می‌لیون رسید. اما سوال اصلی این است با افزایش پوشش، چرا مردم تمایل به اشتراک ندارند؟
بر اساس سایت در هفته اول تیر ۱۴۰۳، ۸ می‌لیون و ۶۹ هزار خانوار تحت پوشش هستند، اما مشترکین فیبر تنها ۲۲۳ هزار نفر و مشترکین VDSL ۳۶۳ هزار نفر (مجموع ۵۸۷ هزار) می‌باشند. رشد مشترکین نسبت به پوشش بسیار کند است.
شهرداری، فیل‌ترینگ و محتوا موانع اصلی
محمدحسن شانه‌ساززاده، رئیس هیئت مدیره شاتل، به موانع شهرداری‌های کلان‌شهر‌ها اشاره کرد شهرداری‌های اصف‌هان، شیراز و مشهد همکاری نمی‌کنند. محمد کشوری، مدیر گروه طیف، گفت شهرداری تهران برای هر متر حفاری ۱۵ می‌لیون تومان می‌خواهد در حالی که تعرفه قانونی ۴۰۰ هزار تومان است. قانون بودجه ۱۴۰۳ موظف کرده شهرداری‌ها مجوز را در ۱۵ روز صادر کنند، اما اجرا کند است.
محمدعلی یوسفی‌زاده، مدیرعامل آسیاتک، گفت با ۷۶۰ هزار پوشش تنها به ۱۰ هزار اشتراک فعال رسیده‌اند. کارشناسان محدودیت‌های این‌ترنت و فیل‌ترینگ را عامل بی‌میلی مردم می‌دانند. حتی معاون ایرانسل در آبان ۱۴۰۲ پیشن‌هاد داد فیلتر‌ها برای کاربران فیبر برداشته شود. داوود زارعیان، معاون تجاری مخابرات، به کمبود پیمانکار و مشکل محتوا اشاره کرد خانواده‌ها با سرعت ۱۶ تا ۴۰ مگابیت نیازشان برطرف می‌شود و انگیزه برای سرعت بالا‌تر ندارند.
برنامه جهش اتصال و بخش روشن کارنامه
وزارت ارتباطات مشکل توقف رشد مشترکین را پذیرفته و برنامه‌ای برای رسیدن به ۲ می‌لیون مشترک فیبر تا پایان سال تدوین کرده. امیر محمدزاده لاجوردی، رئیس سازمان تنظیم مقررات، گفت برنامه جامع جهش اتصال در نیمه اول سال رونمایی می‌شود. با وجود تمام چالش‌ها، پروژه فیبر نوری می‌تواند بخش نسبتا درخشان کارنامه زارع‌پور تلقی شود، هرچند هنوز به اوج نرسیده است.