ریشههای کشاورزی مورچهها به ۶۶ میلیون سال پیش و عصر پس از انقراض دایناسورها برمیگردد

ریشههای کشاورزی مورچهها به ۶۶ میلیون سال پیش و عصر پس از انقراض دایناسورها برمیگردد, تحقیقات جدید نشان میدهد که مورچهها کشاورزی قارچ را بلافاصله پس از برخورد سیارکی که باعث انقراض دایناسورها شد، آغاز کردهاند. این رویداد که حدود ۶۶ میلیون سال پیش رخ داد، اگرچه باعث نابودی گسترده گونهها گردید، اما شرایط ایدهآلی برای رونق قارچها فراهم آورد و پایههای یک همزیستی تکاملی عمیق بین مورچهها و قارچها را برقرار کرد.

مطالعه ژنتیکی گسترده در موزه سمیتسونین دانشمندان موزه تاریخ طبیعی سمیتسونین در آمریکا با تحلیل دادههای ژنتیکی صدها گونه مورچه و قارچ، درختهای تکاملی دقیقی را بازسازی کردهاند. این پژوهشگران با مقایسه این درختهای فرگشتی، خط زمانی دقیق آغاز کشاورزی مورچهها را تعیین نمودهاند. نتایج این کار در ژورنال معتبر ساینس منتشر شده است. مورچهها از میلیونها سال پیش از ظهور انسانها، فعالیت کشاورزی را آغاز کرده بودند.

در حال حاضر نزدیک به ۲۵۰ گونه مورچه در قاره آمریکا و جزایر کارائیب در کشت قارچ مشغولاند. محققان این مورچهها را بر اساس استراتژیهای کشت در چهار سیستم کشاورزی دستهبندی کردهاند که پیشرفتهترین آن مربوط به مورچههای برگبر است. مکانیسم همکاری مورچههای برگبر و قارچ مورچههای برگبر تکههای تازه گیاهان را جمعآوری کرده و به لانههای خود میبرند تا به عنوان بستر رشد قارچ مورد استفاده قرار گیرند.

در ازای این خدمات، قارچها ساختاری به نام گونگیلیدیا تولید میکنند که منبع اصلی تغذیه کلونیهای میلیونی این مورچههاست. این رابطه متقابل منافع، پایه بقای هر دو طرف را در طول تاریخ تکاملی تضمین کرده است. برخورد سیارک نقطه عطف برای رونق قارچها توالییابی ژنتیکی ۴۷۵ گونه قارچ و ۲۷۶ گونه مورچه نشان میدهد که پیوند این دو گروه دقیقاً با پایان دوره کرتاسه و برخورد شهابسنگ بزرگ همزمان شده است.

این تصادف باعث مسدود شدن نور خورشید، توقف فتوسنتز و انقراض جمعی گونهها گردید، اما برای قارچها که از تجزیه مواد آلی زنده میکردند، فرصت بیسابقهای برای گسترش و تکثیر ایجاد کرد. در این دوره که دایناسورها در حال انقراض بودند، قارچها با مصرف وفیر بافتهای گیاهی در حال تجزیه، رونق چشمگیری یافتند. مورچهها نیز با کشت این قارچها، منبع غذایی مطمئن و پایداری را در میان آشوب اکولوژیکی تضمین کردند.

تکامل به سمت کشاورزی پیشرفته دادههای علمی حاکی از آن است که گذار از کشاورزی اولیه به روشهای پیچیدهتر، حدود ۴۰ میلیون سال پس از آغاز این همکاری، یعنی در حدود ۲۷ میلیون سال پیش، محقق شده است. در این مقطع، سرد شدن سریع اقلیم زمین باعث شکاف در زیستگاههای آمریکای جنوبی شد؛ جنگلهای مرطوب جای خود را به ساواناها و علفزارهای خشک دادند.

مورچهها با انتقال قارچها از جنگلهای مرطوب به نواحی خشکتر، آنها را از جمعیتهای وحشی جدا کردند. این جدایی جغرافیایی باعث شد قارچها برای بقا در محیط جدید، به طور کامل به مراقبت مورچهها وابسته شوند و راه برای ظهور سیستمهای کشاورزی پیشرفته، همانند روش مورچههای برگبر، هموار گردید. این فرآیند اهلیسازی قارچ توسط مورچهها، شباهتهای شگفتانگیزی با روشهای کشاورزی انسانها دارد.