سیمافیلم: تمرکزگرایی در سریالسازی، یکپارچگی محتوا یا پایان رقابت شبکهها؟

مرکز سیمافیلم به عنوان قطب اصلی تولید سریال در تلویزیون ایران، سالهاست در مرکز بحثهای صنعت رسانه قرار دارد. منتقدان معتقدند تمرکز ساخت سریال در یک مرکز واحد، رقابت سالم بین شبکهها را از بین برده و کیفیت آثار را کاهش داده، در حالی که مدیران سیمافیلم این رویکرد را برای یکپارچگی، چابکسازی و کنترل هزینهها ضروری میدانند.

ریشههای تمرکزگرایی و انتقادات اولیه

علیرضا افخمی، تهیهکننده و کارگردان باتجربه، در گفتوگویی با خبرگزاری تسنیم در شهریور ۱۳۹۸، ساختاری را که در دوره مدیریت قبلی صداوسیما شکل گرفته بود، مورد نقد قرار داد. او بیان کرد سازمان صداوسیما ساختار حوزه نمایش را برداشت و به شکل غلط در سیمافیلم متمرکز کرد. این تصمیم از هویت شبکههای سیما گرفته شد و همه اتفاقات نمایشی را به یک مرکز مدیریتی ارجاع داد.

افخمی افزود آنقدر تسلط سیمافیلم بر مدیران شبکه و تصمیمگیری یکجانبه در سریالسازی، استراتژی درستی نبوده. شبکهها تنها به پخشکننده تبدیل شدند و از فرآیند انتخاب فیلمنامه، ساخت و کیفیت بیخبر ماندند.

مثال سریال ایلدا و پیامدهای تمرکز

در مهر ۱۳۹۹، انتقادات به سریال ایلدا به دلیل نادرستنمایی لهجه و فرهنگ لرستانی، مجددا تمرکزگرایی سیمافیلم را در محفل عموم قرار داد. منتقدان معتقد بودند اشراف نامناسب مرکز تولید بر فرآیند ساخت، از جمله دلایل ضعفهای کیفی این اثر بوده است.

اسماعیل عفیفه، تهیهکننده قدیمی، در این باره گفت وقتش شبکههای یک، دو، سه و پنج به طور مستقل سریال میساختند و رقابت دلنشینی روی آنتن وجود داشت. تمرکزگرایی این شادابی و پویایی را از شبکهها گرفت و سریالها همشکل شدند.

سازماندهی جدید در سیمافیلم و راهاندازی سیمرغ

در تیر ۱۴۰۲، مهدی نقویان رئیس مرکز سیمافیلم، احکام انتصاب سرپرستانی برای چهار گروه تولیدات تاریخی، اجتماعی، حادثهای و طنز صادر کرد. این حرکت در راستای یکپارچگی و چابکسازی فرآیند تشکیل پروژهها تفسیر شد.

نقویان در گفتوگویی با تسنیم اهداف را چنین تشریح کرد از بینبردن بروکراسی اداری اضافه، چابکسازی فرآیند تشکیل، مدیریت واحد پروژهها، همسانسازی قیمتها و حذف موارد اضافی، مقصد مهم برنامهریزان است.

همزمان، اداره کل فیلمنامه و باشگاه فیلمنامهنویسان از زیرمجموعه سیمافیلم جدا شده و در ساختار دفتر اداره کل فیلمنامه رسانه ملی قرار گرفت.

دیدگاههای متضاد در برنامه جامجم

در برنامه جامجم، مهران مهام تهیهکننده باتجربه و سید محمد تراهی مدیر اداره کل نظارت و برسی سیما، بر سر تمرکزگرایی بحث کردند. مهام با صراحت اعلام کرد من اگر در صداوسیما مسئول بودم، صبح زود سیمافیلم را جمع میکردم و سریالسازی را به شبکهها برمیگرداندم. آمارها نشان میدهند چرا مردم تنها شبکه آیفیلم را تماشا میکنند.

مهام به دوران رقابت بین شبکهها در گذشته اشاره کرد آن زمان تلویزیون سه تیم قوی داشت پورمحمدی در شبکه سه، جعفرینژاد در شبکه دو و فرجی در شبکه یک. رقابت واقعی وجود داشت، اما اکنون به شبکهها میگویند فلان کار را بسازید، صدایتان درنیاید.

در مقابل، تراهی تمرکزگرایی را سند تحول صداوسیما خواند و گفت این فرآیند از زمان معاونت جبلی و ادامه در دوره برمهانی با راهاندازی مرکز سیمرغ آغاز شده و با تقویت سیمافیلم ادامه یافته است.

چالش پیش رو تلویزیون در برابر رقبای قدرتمند

تلویزیون ایران اکنون با رقیب سرسختی به نام پلتفرمهای نمایشخانگی (مانند فیلمنت و ناماوا) روبروست که از بایگانی غنیتر، نیروی باتجربه و آزادی موضوعی بیشتری برخوردارند.

پرسش اصلی این است که آیا سیاست متمرکزکننده سیمافیلم قادر خواهد بود به یکپارچگی محتوا، نظارت مالی و نیازسنجی شبکهها پاسخ دهد، یا از بین رفتن رقابت داخلی، چرخه تولید آثار نمایشی را در درازمدت فلج کرده است؟ پاسخ این پرسش، تنها با گذشت زمان و ارزیابی نتایج عملی آشکار خواهد شد.