به گزارش خبرنگار خبرگزاری مهر؛ بعد از سال‌ها انتظار، امکان ثبت تمایل به اهدای عضو روی گواهینامه‌های رانندگی در ایران به‌صورت سراسری فراهم شد. این عمل که بدون خبر‌رسانی گسترده اغاز شده، تنها در چند ماه اول با استقبال بیشتر از ۳۰۰ هزار نفر روبه رو شده و گامی مهم در گسترش فرهنگ نجات‌بخشی زندگی در سرزمین محسوب می‌شود.

از این رو با «دکتر کتایون نجفی زاده رئیس انجمن اهدای عضو ایرانیان» به گفتگو پرداختیم.

خانم دکتر به گفتن اولین سوال از فرایند اجرایی شدن مسیر نشان اهدای عضو بر روی گواهینامه رانندگی برایمان بگویید.

فرآیند درج نماد اهدای عضو روی گواهینامه‌های رانندگی، سابقه‌ای طویل دارد. از نزدیک به ۱۱ سال پیش پیگیر اجرایی شدن این مطرح بوده‌ایم. در تعداد بسیاری از کشورهای دنیا، افراد می‌توانند تمایل خود را برای اهدای عضو از طریق کارت ملی یا گواهینامه رانندگی اظهار کنند، اما متأسفانه این امکان در سرزمین ما تا کنون وجود نداشت.

طی چهار الی پنج سال تازه موفق شدیم مصوبه‌ای از هیئت دولت داشته باشیم، مبنی بر این‌که تمایل فرد برای اهدای عضو روی کارت ملی، گواهینامه، کارت آخر خدمت و دفترچه بیمه ثبت شود، اما متأسفانه با وجود جلسات متعدد با نهادهای گوناگون همچون ثبت احوال، راهنمایی و رانندگی و وزارت بهداشت، این مطرح اجرایی نشد.

نقطه عطف ماجرا، دیداری با سردار حسینی، رئیس پلیس راهور می بود. ایشان بعد از شنیدن نوشته، دستور سریع دادند که ظرف دو هفته این کار باید اجرایی شود. با وجود این که حتی برای خودمان نیز غیرقابل باور می بود، اما واقعاً در عرض ۱۲ روز اجرایی شد.

یکی از همکاران ما در شهرستان برای تمدید گواهینامه مراجعه کرده می بود. زمان ثبت‌نام از او درمورد تمایل به اهدای عضو س وال شد و بعد از قبول، نشان قلب به رنگ قرمز روی گواهینامه‌اش درج شد. این نوشته نشان از آن دارد که این چنین طرحی به‌صورت سراسری در سرزمین اجرا شده است.

دلنشین‌تر این‌که در همان زمان، از ۲۰ مراجعه‌کننده دیگر نیز این چنین سؤالی پرسیده شده می بود و همه انها تمایل خود را اظهار کرده بودند. اکنون در هر نقطه‌ای از سرزمین، زمان ثبت‌نام یا تمدید گواهینامه در دفاتر “پلیس +۱۰”، این سوال از متقاضی پرسیده می‌شود و در صورت قبول، نشان قلب قرمز بر روی گواهینامه درج می‌شود.

نحوه ثبت اطلاعات چطور است؟

در لحظه ثبت‌نام، اطلاعات فرد در سامانه ملی اهدای عضو به نشانی ehdacenter.ir ثبت می‌شود. اگر روزی اتفاقی برای فرد بیفتد، هم از طریق گواهینامه و هم از طریق این سامانه می‌توان فهمید تمایل او به اهدای عضو شد.

ما تا این مدت خبر‌رسانی رسمی و گسترده در این باره انجام نداده‌ایم، اما استقبال مردم زیاد دیدنی بوده است و ان‌شاءالله آمار دقیق گواهینامه‌های دارای نماد اهدای عضو به زودی از طریق سامانه مرکزی اظهار خواهد شد.

اغاز ثبت نماد اهدای عضو روی گواهینامه رانندگی با استقبال ۳۰۰ هزار نفری بدون خبر‌رسانی

مطرح درج نماد اهدای عضو روی گواهینامه‌های رانندگی بعد از سال‌ها پیگیری، سرانجام در سرزمین اجرایی شد. این عمل که سال‌ها به علت مانع ها اداری و فنی معطل مانده می بود، با پیگیری‌های مستمر انجمن اهدای عضو ایرانیان و همکاری مستقیم پلیس راهور، طی زمان کوتاهی به مرحله اجرا رسید. در این فرآیند، متقاضیان دریافت یا تمدید گواهینامه با سؤالی ساده روبه رو خواهد شد: «آیا مایل به اهدای عضو در صورت مرگ مغزی هستید؟» که در صورت جواب مثبت، نماد قلب قرمز به نشانه اهداکننده عضو، بر روی گواهینامه درج می‌شود.

مسئله قابل دقت آن است که اجرای این مطرح، پیش از هرگونه خبر‌رسانی عمومی و اغاز رسمی کمپین فرهنگی، با استقبال گسترده مردم روبه رو شد. فقطً در روال عادی مراجعه به مراکز “پلیس +۱۰”، بیشتر از ۳۰۰ هزار نفر در زمان دو تا سه ماه قبل تمایل خود را به ثبت رسانده‌اند. همزمان اطلاعات این افراد در سامانه ملی اهدای عضو (ehda.center.ir) نیز ثبت می‌شود تا در اوقات بحرانی، تصمیم‌گیری برای پیوند عضو با سهولت و مطمعن بیشتری صورت گیرد.

کمپین ملی این مطرح با شراکت صدا و سیما، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، شهرداری‌ها، سازمان زیباسازی و دیگر نهادهای فرهنگی در اغاز اغاز است. پیش‌بینی می‌شود با اغاز این فعالیت تبلیغاتی رسمی، آمار ثبت‌نام به شکل چشمگیری افزایش یابد.

جایگاه ایران در مسیر اهدای عضو در کجا قرار دارد؟

ایران از نظر آمار اهدای عضو در رتبه نخست منطقه و آسیا قرار دارد. با این حال در رتبه‌بندی جهانی، جایگاه ایران سی‌ویکم است. اکنون نرخ اهدای عضو در ایران نزدیک به ۱۳ نفر به ازای هر یک میلیون نفر جمعیت (PMP) است، در حالی‌که سرزمین اسپانیا با آماری نزدیک به ۴۸ PMP در صدر جدول جهانی قرار دارد. این تفاوت دیدنی مشخص می کند که ظرفیت رشد بالایی در ایران وجود دارد و می‌توان با ترقی فرهنگ‌سازی و تسهیل فرآیندها، به جایگاه با لیاقت‌تری دست یافت.

سالانه بین ۵ تا ۸ هزار مرگ مغزی در سرزمین ثبت می‌شود. از این تعداد، نزدیک به نیمی از بیماران شرایط مناسب برای اهدای عضو دارند. در عمل، تنها نزدیک به ۱۲۰۰ نفر در سال قبل به اهدای واقعی عضو رسیدند که این رقم با دقت به ظرفیت حاضر، پایین‌تر از حد انتظار است.

هر فرد مرگ مغزی چه تعداد اعضا اهدا می‌کند؟

هر فرد مرگ مغزی می‌تواند با اهدای ۸ عضو حیاتی شامل قلب، دو ریه، دو کلیه، کبد، لوزالمعده و روده‌ها جان بیماران نیازمند را نجات دهد. علاوه بر آن، تا ۵۳ نوع بافت از جمله قرنیه چشم، پوست، استخوان، تاندون و دریچه‌های قلب نیز قابل اهداست که می‌تواند کیفیت زندگی بیماران را به‌شدت بهبود بخشد و از ناتوانی‌های جدی جلوگیری کند.

آمار پیوند اعضا در ایران طی سال قبل شامل ۱۴۶۲ کلیه از مرگ مغزی، ۱۶۳۶ کلیه از افراد زنده، ۸۹۸ پیوند کبد از مرگ مغزی، ۸۶ کبد از افراد زنده، ۱۱۱ پیوند قلب و ۸ پیوند ریه بوده است. بیشترین مقدار پیوند در ایران مربوط به کلیه و کبد است. به علت حساسیت بالای پیوند ریه، تنها نزدیک به ۲۰ درصد ریه‌های اهداشده در جهان قابلیت پیوند دارند.

اهدا از نظر سنی محدودیتی ندارد و از نوزاد چند روزه تا سالمندان بالای ۸۰ سال می‌توانند در صورت برخورداری از شرایط بالینی مناسب، اهداکننده عضو یا بافت باشند.

با اغاز رسمی کمپین خبر‌رسانی ملی و استمرار هم‌افزایی بین دستگاه‌های فرهنگی و اجرایی سرزمین، انتظار می‌رود آمار اهدای عضو در ایران جهشی قابل‌دقت داشته باشد و این فرهنگ انسانی و نجات‌قسمت بیشتر از پیش در جامعه نهادینه شود.

فرهنگ اهدای عضو در ایران؛ از قلب‌های قرمز تا تلاش برای برگشت دادن زندگی

فرآیند اهدای عضو نه فقط یک عمل انسانی، بلکه شبکه‌ای از کوششهای حرفه‌ای، فرهنگی و فنی است که با جان انسان‌ها گره خورده است. در ماه‌های تازه، ثبت نماد اهدای عضو روی گواهینامه‌های رانندگی بدون هیچ‌گونه تبلیغات رسمی اغاز شد و با استقبال دیدنی مردم روبه رو گردید. بیشتر از ۳۰۰ هزار نفر تنها در دو تا سه ماه قبل، با ثبت تمایل خود به اهدای عضو، نشان قلب قرمز را روی گواهینامه‌شان دریافت کرده‌اند.

در اغاز اغاز رسمی کمپین خبر‌رسانی ملی با شراکت نهادهایی چون صدا و سیما، وزارت ارشاد، شهرداری‌ها و سازمان زیباسازی، قرار است این فرهنگ بیشتر از پیش در جامعه گسترش یابد. با وجود آن‌که تا این مدت این مطرح به‌صورت سراسری خبر‌رسانی نشده، همین استقبال اولیه نشان‌دهنده آمادگی فرهنگی جامعه برای شراکت در این عمل نجات‌قسمت است.

پیوند در نوزادان چطور است؟

در مواردی استثنایی، حتی نوزادانی که به‌علت شرایط خاص مغزی قادر به ادامه زندگی نیستند، با رضایت خانواده و بعد از تولد، اعضای‌شان اهدا می‌شود. بدن این نوزادان، به علت وابستگی کامل به بدن مادر و بی‌نیازی به کارکرد مغزی جدا گانه در رحم، تا زمان زایمان نگه داری می‌شود و بعد از تولد، اعضا در اختیار تیم پیوند قرار می‌گیرد.

فرآیند اهدای عضو پیچیده و چندمرحله‌ای است. در هر مورد، نزدیک به ۸۰ نفر دچار اجرای دقیق و هماهنگ آن می باشند. از بین این تیم بزرگ، هماهنگ‌کننده یا «کوردیناتور» با اهمیت ترین نقش را ایفا می‌کند. او نخستین شخصی است که با فرد مرگ مغزی و خانواده‌اش ربط می‌گیرد، معاینه اولیه را انجام می‌دهد، مراقبت‌های حیاتی را پیگیری می‌کند و با خانواده برای گرفتن رضایت او مباحثه می‌کند. این چنین ماموریت هماهنگی با تیم‌های پزشکی، پیوند، وزارت بهداشت و بانک‌های عضو را نیز بر مسئولیت دارد.

بیشتر از ۲۵ هزار نفر در صف انتظار پیوند عضو در ایران قرار دارند

اکنون، بیشتر از ۲۵ هزار نفر در صف انتظار پیوند عضو در ایران قرار دارند. پیش از دوران کرونا، روزانه ۷ تا ۱۰ نفر از بیماران لیست انتظار به علت نرسیدن عضو جان خود را از دست می‌دادند. در دوره همه‌گیری، با افت دیدنی آمار اهدای عضو، شاخص PMP (تعداد اهدا به ازای هر یک میلیون نفر) به ۲. ۷ رسید و بعد از آن تا این مدت به حالت پیش از کرونا بازنگشته‌ایم. هم‌اکنون این شاخص نزدیک به ۱۳ است، در حالی‌که جمعیت سرزمین افزایش یافته و شمار بیماران نیازمند زیاد تر شده است.

با وجود این چالش‌ها، ایران جایگاه نخست اهدای عضو از مرگ مغزی در منطقه و آسیا را داراست، اما در سطح جهانی تا این مدت در رتبه ۳۱ قرار دارد. اسپانیا، با PMP نزدیک به ۴۸، رتبه اول جهان را در اختیار دارد و ایران هم چنان نیازمند رشد دیدنی در این حوزه است.

هر فرد مرگ مغزی می‌تواند با اهدای ۸ عضو مهم جان بیماران را از مرگ نجات دهد

هر فرد مرگ مغزی می‌تواند با اهدای ۸ عضو مهم شامل قلب، دو ریه، دو کلیه، کبد، لوزالمعده و روده‌ها، جان بیماران را از مرگ نجات دهد. این چنین تا ۵۳ نوع بافت همانند قرنیه، دریچه قلب، پوست، استخوان و تاندون نیز قابل پیوند است که تعداد بسیاری از آن‌ها می‌توانند زندگی بیماران را از ناتوانی به سلامت برگردانند.

در سال قبل، ۱۴۶۲ کلیه از مرگ مغزی و ۱۶۳۶ کلیه از افراد زنده اهدا شده است. در همین زمان، ۸۹۸ پیوند کبد از مرگ مغزی و ۸۶ مورد از افراد زنده انجام شده است. این چنین ۱۱۱ قلب و ۸ ریه از افراد مرگ مغزی به بیماران نیازمند پیوند شده‌اند. کلیه و کبد بیشترین مقدار پیوند را به خود تعلق داده‌اند، چون شرایط فنی و بالینی پیوند آن‌ها در قیاس با ریه و قلب آسان‌تر است. در جهان، تنها نزدیک به ۲۰ درصد ریه‌های مرگ مغزی برای پیوند مناسب می باشند.

فرآیند اهدا محدودیت سنی ندارد!

فرآیند اهدا محدودیت سنی ندارد و از نوزادان چند روزه تا سالمندان بالای ۸۰ سال، در صورت برخورداری از سلامت اندام‌ها، می‌توانند اهداکننده باشند.

انجمن اهدای عضو ایرانیان، نهاد مهم فرهنگ‌سازی در این حوزه است و فعالیت‌های خود را در دو قسمت زیرساختی و اجتماعی پیگیری می‌کند. در قسمت زیرساختی، پروژه‌هایی همانند ثبت تمایل به اهدای عضو در گواهینامه، هماهنگی با وزارت آموزش و پرورش برای درج محتوای مرتبط در ده گفتن کتاب درسی، و مذاکرات بین‌نهادی با وزارت بهداشت و ثبت احوال اجرا شده است.

در حوزه اجتماعی نیز پویش‌های موردی نظیر هفته ملی اهدای عضو (۳۱ اردیبهشت تا ۶ خرداد) برگزار می‌شود. در این هفته، همزمان در سراسر سرزمین و در ۲۴ شعبه فعال انجمن، با همراهی شهرداری، صدا و سیما، هنرمندان، روحانیون، رسانه‌ها و نهادهای فرهنگی، موجی ملی از آگاهی و دعوت به ثبت‌نام در اهدای عضو شکل می‌گیرد.

افزایش آگاهی عمومی، ساده‌سازی روال ثبت‌نام، آموزش به خانواده‌ها و پیوند بین نهادهای مسئول، با اهمیت ترین ابزارهای ترقی فرهنگ اهدای عضو می باشند. قلب‌های قرمز روی گواهینامه‌ها امروز فقط یک نماد نیستند، بلکه نشان‌گر تحول فرهنگی عمیقی‌اند که در حال شکل‌گیری در ایران است. تحولی که می‌تواند هر روز، جان‌های بیشتری را نجات دهد.

فهمیدن مرگ مغزی؛ نجات جان‌ها با ثبت یک تصمیم انسانی

فرهنگ اهدای عضو، بیشتر از آنکه نیازمند تبلیغ باشد، نیازمند فهمیدن عمیق مفاهیم زیستی، پزشکی و انسانی است. یکی از چالش‌های جدی در مسیر گسترش این فرهنگ، عدم شناخت عمومی از تفاوت مرگ مغزی و کماست. برای تعداد بسیاری، مشاهده‌ی ضربان قلب در یک فرد مرگ مغزی کافی‌ست تا فکر کنند او تا این مدت زنده است. همین فکر نادرست، خانواده را در تصمیم‌گیری سرنوشت‌ساز درمورد اهدای عضو مردد می‌کند.

در حالی‌که در حالت کُما، ساختار مغز سالم است و تنها کارکرد موقتی آن مختل شده و امکان برگشت وجود دارد، در مرگ مغزی، به‌علت عواملی همانند خونریزی مغزی، تومور یا ضربه شدید، مغز دچار تورم می‌شود و جمجمه که ساختاری استخوانی و بسته است، اجازه گسترش به مغز را نمی‌دهد. در نتیجه، سختی داخل جمجمه افزایش یافته و جریان خون به مغز قطع می‌شود. وقتی که خون به سلول‌های مغز نرسد، سلول‌ها یک به یک از بین می‌روال، متلاشی خواهد شد و دیگر قابل برگشت نیستند.

آنچه از مغز باقی می‌ماند، توده‌ای متعفن، بی‌شکل و بی کارکرد است که در موارد خاص، بعد از برداشت اعضای بدن و برای مثالبرداری، حتی نیاز به باز کردن جمجمه وجود دارد. اینجاست که اشکار می‌شود مغز عملاً نابود شده و چیزی از آن باقی نمانده است.

این حقیقت بیولوژیک باید با شفافیت در جامعه نقل شود. آموزش درست درمورد مرگ مغزی، مقدمه‌ای‌ست بر پذیرفتن اهدای عضو. وقتی که مردم بدانند فرد مرگ مغزی دیگر بازنمی‌گردد، تصمیم‌گیری برای اهدای عضو نه تنها ساده‌تر، بلکه تبدیل به یک انتخاب روشن و انسانی می‌شود.

در تعداد بسیاری از موارد، خانواده‌ها زمان روبه رو با مرگ مغزی عزیزشان، دچار تعارض شدید عاطفی خواهد شد و آن‌ها نمی‌دانند که آیا فرد متوفی مایل به اهدای عضو بوده یا نه، و از نظر دیگر، نگرانند که تصمیم اشتباهی بگیرند. همین تردید علتمی‌شود تصمیم‌گیری دشوار، طویل و در موارد بسیاری غیرممکن شود.

بازدید‌ها در ایران و دیگر کشورها مشخص می کند وقتی که خانواده از پیش بداند فرد در زمان حیات خود تمایل به اهدای عضو داشته، مقدار رضایت برای اهدای عضو از ۴۸ درصد به بیشتر از ۹۰ درصد افزایش می‌یابد. همین آگاهی از تمایل فرد می‌تواند جان ده‌ها انسان را نجات دهد.