خوشه پروین (هفتخوان): راهنمای کامل رصد

خوشه پروین (هفتخوان) راهنمای کامل رصد، ستارگان و اسطورههای ستارههای ثریا, خوشه پروین که به نامهای هفتخوان، ثریا و نیز شناخته میشود، یکی از مشهورترین و زیباترین خوشههای ستارهای در آسمان شب است. این مجموعه ستارهای در صورت فلکی گاو قرار دارد و در شبهای زمستانی به وضوح از زمین قابل مشاهده میباشد. در این مقاله به بررسی ویژگیها، نحوه یافتن و داستانهای اساطیری این جواهر آسمانی میپردازیم.

مشخصات کلیدی خوشه ستارهای پروین خوشه پروین یک خوشه ستارهای باز است که حدود ۴۴۰ سال نوری از زمین فاصله دارد. سن این خوشه حدود ۱۰۰ میلیون سال برآورد شده است که در مقیاس کیهانی بسیار جوان محسوب میشود. ستارگان اصلی این خوشه از نوع طیفی B هستند که دماهای بسیار بالایی (بین ۲۰ تا ۳۰ هزار درجه سانتیگراد) دارند و درخشش آبیرنگ خاصی به خود میگیرند. این ستارگان تا ۲۰ هزار بار روشنتر از خورشید ما میدرخشند.

چند ستاره در خوشه پروین وجود دارد؟ اگرچه با چشم غیرمسلح معمولاً ۶ تا ۷ ستاره از این خوشه دیده میشود، اما در واقعیت این خوشه شامل بیش از ۱۰۰۰ ستاره است. بسیاری از این ستارگان کمنور هستند و تنها با تلسکوپهای قدرتمند قابل رصد میباشند. تفاوت در تعداد ستارگان قابل مشاهده به عوامل نظیر حد بصر ناظر، آلودگی نوری و شرایط جوی بستگی دارد.

علاوه بر ستارگان داغ و آبی، این خوشه تعداد قابل توجهی کوتوله قهوهای نیز دارد که حدود ۲۵ درصد جمعیت ستارگان آن را تشکیل میدهند. نام و ویژگی ستارگان اصلی هفتخوان هفت ستاره پرآوای خوشه پروین نامهایی ریشه در اساطیر یونان دارند. این ستارگان شامل آلسیون درخشانترین ستاره خوشه با دمای حدود ۲۴۰۰۰ درجه. الکترا با دمای حدود ۲۵۰۰۰ درجه. مایا دمای حدود ۲۱۰۰۰ درجه. مرپه دمای حدود ۲۳۰۰۰ درجه. تایگته دمای حدود ۲۲۰۰۰ درجه.

سلینو دمای حدود ۲۰۰۰۰ درجه. استروپه دمای حدود ۲۱۰۰۰ درجه. این ستارگان در میان سحابیهای بازتابی قرار دارند که نور آبی آنها را پراکنده کرده و هالهای شگفتانگیط دور خوشه ایجاد میکنند. راهنمای یافتن خوشه پروین در آسمان شب بهترین زمان برای رصد این خوشه از ماه مهر (اکتبر) تا اسفند (مارس) است، با اوج دیدپذیری در فصل زمستان. برای یافتن آن مراحل زیر را دنبال کنید ابتدا صورت فلکی شکارچی (اوریون) را بیابید.

کمربند اوریون که از سه ستاره در یک خط تشکیل شده، راهنمای خوبی است. خط کمربند را به سمت بالا و راست امتداد دهید تا به ستاره سرخ الدبران (چشم گاو) برسید. از الدبران در همان جهت به سمت بالا ادامه دهید تا به خوشه فشرده و درخشان پروین برسید. استفاده از اپلیکیشنهای نجومی مانند یا میتواند فرآیند یافتن را برای تازهکارها بسیار سادهتر کند.

سحابیهای بازتابی دور خوشه سحابیهای اطراف خوشه پروین از نوع بازتابی هستند، یعنی نور خود را تولید نمیکنند بلکه نور ستارگان داغ و جوان را بازتاب میدهند. به دلیل پراکندگی رایلی، طول موجهای کوتاهتر (نور آبی) بیشتر پراکنده شده و به همین دلیل این سحابیها رنگ آبی خیرهکنندهای به نمایش میگذارند.

اخترشناسان معتقدند این سحابی با خوشه ستارهای همبستگی فیزیکی ندارد و تنها به صورت اتفاقی در خط دید ما قرار گرفته است، چرا که سرعت نسبی حدود ۱۱ کیلومتر بر ثانیه با یکدیگر دارند. چگونه خوشههای ستارهای شکل میگیرند؟ تولید خوشههای ستارهای مانند پروین با فروپاشی گرانشی ابرهای عظیم گاز (هیدروژن) و غبار آغاز میشود. با افزایش چگالی و دما در هستههای پیشستارهای، همجوشی هستهای آغاز شده و ستارهها متولد میشوند.

در خوشههای باز مانند پروین، چگالی اولیه پایینتر بوده و نیروی گرانشی داخلی ضعیف است، بنابراین در مقیاس زمانی کیهانی (چند صد میلیون سال) ستارگان به تدریج از هم جدا شده و پراکنده میگردند. ریشه نامگذاری چرا به آن هفتخوان میگویند؟ نام هفتخوان ریشه در اساطیر یونان باستان دارد. طبق افسانه، پلیادها هفت دختر اطلس (خدای حامل آسمان) و پلیونه بودند. شکارچی اوریون عاشق آنها شده و آنها را تعقیب میکرد.

برای رهایی از تعقیب، زئوس دختران را ابتدا به کبوتر و سپس به ستاره تبدیل کرد تا برای همیشه در آسمان بدرخشند. در فرهنگ عرب به این خوشه ثریا و در ژاپن سوبارو میگویند که لوگوی شرکت خودروسازی سوبارو الهام گرفته از این خوشه است. جمعبندی بهترین زمان برای عکاسی و رصد خوشه پروین هدف ایدهآلی برای رصدگران ستاره و عکاسان نجومی است. از ماه آذر تا اسفند شرایط بهینهای برای ثبت عکس از این خوشه و سحابیهای آبی دور آن فراهم است.

یافتن آن آسان است و حتی از داخل شهرها نیز قابل مشاهده میباشد، هرچند که آسمانهای تاریک روستایی جلوههای کاملتری از سحابیهای بازتابی را به نمایش میگذارند. سوالات متداول خوشه پروین در کدام نیمکره قابل مشاهده است؟در هر دو نیمکره شمالی و جنوبی قابل رصد است، اما در نیمکره شمالی ارتفاع و وضوح بیشتری دارد. سایر نامهای خوشه پروین چیست؟مسیه ۴۵، ثریا، هفتخوان، پلیادها، سوبارو و متاریکی.

آیا تمام ستارگان خوشه پروین آبی و جوان هستند؟اکثریت ستارگان پرآوای از نوع B و آبیرنگ هستند، اما خوشه شامل تعداد زیادی کوتوله قهوهای و ستارگان کمنورتر نیز میباشد.