مستند حیات وحش شمال شرق با نماهای منحصربهفرد پلنگ ایرانی از شبکه مستند سیما پخش میشود
کارگردان و تهیهکننده امیررضا چهارراهی در مورد مستند حیات وحش شمال شرق گفت طبیعت نعمتهای لطف الهی است و هدیه خداوند متعلق به کسانی است که آن را در طبیعت مییابند و میفهمند. خداوند آنچه در زمین و آسمانهاست را به تسخیر انسان درآورده و زندگی دیگر جانداران را در کنار او قرار داده تا با دقت در آنها به عظمت خدای متعال پی ببرد.
سه سال و نیم تولید و پژوهش میدانی
چهارراهی افزود ساخت این فیلم از مرحله پیشتولید تا پایان تدوین نزدیک به سه سال و نیم به طول انجامیده است. تنوع زیستی قابل توجه در رشتهکوههای شمال شرق که بخشی از پهنه کپهداغ است، شهرت جهانی دارد. سلسلهکوههای شمال شرق ایران نتیجه چینخوردگیهای آلپ و هیمالیا بوده و حیات جانوری و پوشش گیاهی این منطقه مرهون تغییرات ۲۰۰ میلیون ساله است. پهنه کپهداغ که به قلب جهان معروف است، شامل ارتفاعات کوهستانی مشرف به دشتهای کشورهای شمالی و شرقی میشود و بخش مهمی از آن در رشتهکوه هزار مسجد و پارک ملی تندوره ایران ادامه دارد.
این مکانی با غنای زیستی حاضر، شایسته ساخت مستندی در این خصوص است. مستند حیات وحش شمال شرق به بررسی شرایط زیستی پلنگ ایرانی که بزرگترین پلنگ جهان است و در راس هرم غذایی قرار دارد میپردازد. تنوع جانوری در این پهنه شامل انواع سگسانان همانند گرگ، روباه، شغال و لاشهخوارانی همچون کفتار راهراه و پرندگان لاشهخوار شکاری نظیر کرکس معمولی، کرکس سیاه، هما یا کرکس ریشدار، عقاب طلایی و پستاندارانی همچون قوچ، میش، کل و بز میباشد.

پتانسیلهای منطقه برای مستندسازیهای آتی
این فیلمساز با اشاره به پتانسیلهای بالای منطقه شمال شرق برای ساخت مستندهای دیگر گفت رشتهکوه هزار مسجد با طول ۴۵۰ کیلومتری و پارک ملی تندوره با وسعت ۳۷ هزار هکتاری، گونههای بومی و مهاجر بسیاری را در طول قرنها در خود جای داده است. مستند حیات وحش شمال شرق تنها بخشی از این تنوع زیستی را به نمایش میگذارد. در فصول گوناگون، هر یک از زیستمندان این منطقه به تنهایی میتواند سوژه مستند جداگانهای باشد. از ویژگیهای شمال شرق، وجود تنوع اقلیمی شامل کوهستانی، بیابانی و دشتی است که هر کدام پتانسیل ساخت فیلمهای اختصاصی گونههای آن منطقه را دارند. در این مستند، بخشی از پرنده نادر هوبره در تکههای بیابانی مشرف به ارتفاعات نمایش داده شده که به طور فصلی، مهاجر یا دائمی در این نواحی پراکندهاند.

همکاری با دانشمندان دانشگاه فردوسی مشهد
چهارراهی در مورد مسیر تحقیق و پژوهش بیان کرد این مستند در حوزه پژوهش از مشاوره دانشمندان مرکز جانورشناسی کاربردی دانشگاه فردوسی مشهد بهره برده است. به دعوت تهیهکننده، دانشمندان متعدد جانورشناس، گیاهشناس و زمینشناس در لوکیشنهای گوناگون به طور میدانی و حضوری به کار گرفته شدند. برای مثال، دکتر قادری رئیس مرکز دیرینهشناسی سرزمین در مرحله پژوهش میدانی، اطلاعات دقیق و علمی موثقی در خصوص ساختار زمینشناسی و سازندههای حاضر در منطقه و ربط آن با تنوع زیستی در اختیار تیم قرار دادند.

وی خاطرنشان کرد روش پژوهشی در این مستند بر پایه پیروزیهای تصویری برنامهریزی شده استوار بود. از تنوع زیستی در هر منطقه با دانشمندان زمینشناس، جانورشناس و گیاهشناس به طور همزمان در تعامل بودیم و این روشهای خلاقانه جهت دستیابی سریعتر به نتایج بهتر بود. علاوه بر این، مطالعه رفتارشناسی حیوانات و تجربه ۲۵ ساله کارگردان، راهگشای کار تیم بود.
تفاوت روش ساخت مستند در ایران با استانداردهای جهانی
کارگردان فیلم مستند حیات وحش شمال شرق قیاسی بین سینمای مستند حیات وحش در ایران و خارج از کشور داشت و گفت روش ساخت این مستندها در ایران با توجه به محدودیتهای تکنولوژیک، مالی و غیره نسبت به استانداردهای جهانی متفاوت و خلاقانه است. در عین حال که فیلم نهایی از نظر زمان مشاهده نزدیک به استانداردهای جهانی است، من معتقدم فرم روایی مستند محض حیات وحش در مرحله تدوین شکل نهایی به خود میگیرد. من جز آن دسته از فیلمسازانی هستم که معتقدند کار در مرحله تدوین از آب و گل در میآید. چندین بار یک پیروزی تصویری پیشبینینشده مسیر کارگردانی در لوکیشن را دگرگون کرده و در تدوین به نتیجه متغیری رسانده است.

او ادامه داد حیات وحش شمال شرق دقیقا از این روش روایی بهره برده است. برای اولین بار در ایران بدون برنامهریزی قبلی و با توفيق خداوند توانستیم با دیدن پلنگ نر بزرگجثه، نماهای منحصربهفردی با هلیشات در زوایای گوناگون تصویربرداری کنیم. این اتفاق کل جریان روایی که قبلا برنامهریزی شده بود را متحول ساخت. نماهای هلیشات شکوه و عظمت این گربهسان را به خوبی نشان داد. به همین دلیل مقدمه، میانه و پایان فیلم مستحق تغییرات اساسی شد. تغذیه پلنگ از پستاندارانی همچون کل، بز، قوچ، میش، گراز و غیره است؛ اکنون پس از این پیروزی (نمای هلیشات) باید نگاه اختصاصیای به روش شکار، تغذیه، نهانکاری، قلمروطلبی و سایر خصوصیات پلنگ ایرانی میشد. حرکت متقابل شکار (کل و بز) و شکارچی (پلنگ) در نیمه اول فیلم، جذابیت و حس تعلیق را در ذهن مخاطب شکل میدهد.
چهارراهی فرمود وجود رقبای ضعیفتر پلنگ همچون گرگ و کفتار، کشمکش روایی مناسبی برای تماشاگر فراهم میکند. سکانسهایی که گریزی به زندگی این گونهها میزنند نیز برای مخاطب دلنشین است. سکانس کفتار و همیاری شغال با او در مقابله با گرگها در میانه فیلم، هما یا کرکس ریشدار، کرکس سیاه و معمولی و عقاب طلایی که همه از باقیمانده شکار پلنگ تغذیه میکنند، حلقه اتصال خوبی است که در طول فیلم در نقاط عطف و زمان مناسب جایگذاری شدهاند.
تیم سازنده و زمان پخش
عوامل تشکیل این فیلم مستند عبارتند از تهیهکننده و کارگردان امیررضا چهارراهی، عکسبرداران امیررضا چهارراهی و ابراهیم رجبیان، دستیاران عکس هادی رحیمیزاده و ابراهیم یوسفنژاد، تصویربرداری هوایی مصطفی شیروانی، حسین خزاعی و مهدی اسدیان، صدابردار محمد حاتمی، تدوین و نویسنده گفتار متن کتایون چهارراهی، صداگذار نرگس زرگر، پژوهش اکرم نهاردانی و گفتار متن علیرضا جلالی.

بر اساس این گزارش، فیلم مستند حیات وحش شمال شرق امشب جمعه ۲ آذرماه ساعت ۲۱ از شبکه مستند سیما پخش میشود و بازپخشهای آن فردا شنبه ۳ آذرماه ساعت ۹ صبح و ۲۴ خواهد بود.










