از تلگرام تا دیوار؛ حدود مسئولیت پلتفرم‌ها تا کجاست؟

از تلگرام تا دیوار: مسئولیت پلتفرمها تا کجا رسیدهایم

از تلگرام تا دیوار مسئولیت پلتفرمها تا کجا رسیدهایم؟, به گزارش تاشکن، دستگیری بنیانگذار تلگرام در فرانسه با تهمت هایی از جمله انتشار و توزیع محتوای نامناسب و همکاری نکردن با مقامات قضایی، سؤال نزدیک به مسئولیت پلتفرمها کجاست؟ را دوباره در مورد قرار داده.

این موضوع در ایران نیز با دقت به اتفاقاتی که برای مدیران دیوار و دیجیکالا افتاده، é شده و حتی برخی کاربران در شبکه اجتماعی ایکس، دستگیری دو روف را با بازداشت مدیرعامل دیوار قیاس کردهاند.پاول دوروف، خالق و مدیرعامل تلگرام، به برجستهترین چهرهها در دنیای فناوری به دلیل پافشاری بر نگهداری حریم خصوصی کاربران، مقاومت در برابر سانسور، و امتناع از همکاری با دولتها برای دسترسی به دادههای کاربران، با مشکلات بسیاری مواجه شده است.

تلگرام به یک پیامرسان رمزنگاری شده، در برابر کوششهای دولتها برای دسترسی به اطلاعات کاربران مقاومت کرده و همین مسأله موجب شده که تعداد بسیاری از دولتها تلگرام را به تهدیدی برای امنیت ملی خود در نظر بگیرند و در مواردی از جمله در ایران، تلگرام با انسداد و فیلترینگ دولتی روبهرو شده است.دوروف سالها پیش به دلایل شبیه به مهاجرت اجباری از روسیه تن داده بود.

فرانسه نیز در سال ۲۰۲۴ حکم دستگیری دوروف را با تهمت هایی نظیر پولشویی و تأمین مالی تروریسم صادر کرد. این اتهامات هرچند از سوی دوروف و تیمش رد شده، اما نشاندهنده چالشهای جدی است که پلتفرمهای دیجیتال با آنها مواجه میباشند.

ماجرای دستگیری پاول دوروف مشخص میکند که پلتفرمهای بزرگ فناوری، بهی آنهایی که بر اصولهایی چون نگهداری حریم خصوصی و آزادی’ پافشاری دارند، چطور امکانپذیر مقصد تهدیدهای جدی قرار میگیرند.دستگیری بنیانگذار تلگرام، اولین مورد از عمل تهاجمی دولتها در روبهرو پلتفرمهای دیجیتال حتی در کشورهایی با نظام دموکراتیک نبوده و قطعاً آخرین آن نیز نخواهد بود.یقیناً خود پلتفرمهای دیجیتال نیز در موارد متعدد، با سہלגری در خصوص ماموریتها و مسئولیتهای خود، به ضرر دیدن کاربران و حتی کشورهادهاند.فیسبوک در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۱۶ آمریکا به دلیل انتشار اخبار جعلی و تبلیغات سیاسی گمراهکننده، تحت انتقاد شدید قرار گرفت و برخی اعتقاد دارند که این اطلاعات نادرست، تأثیر قابلتوجهی بر نتایج انتخابات داشته است.

از، فضيحه کمبریج آنالیتیکا که در سال ۲۰۱۸ آشکار شد، نمونه بارزی از نقض حریم خصوصی کاربران در فیسبوک بود. در این فضيحه، اطلاعات شخصی میلیونها کاربر فیسبوک بدون رضایت آنها جمعآوری و برای تبلیغات سیاسی مورد استفاده قرار گرفت.مثالهای دیگر هم در رابطهٔ تیکتاک وجود دارد. این پلتفرم با مشکل انتشار اطلاعات نادرست، بهعنوانای در رابطه موضوعات حساس همانند سلامت عمومی (همانند اطلاعات نادرست درمورد واکسنهای کرونا) مواجه شده است.

انتقادات در رابطه عدم توانایی این پلتفرم در کنترل کامل این محتواها ادامه دارد.

تیکتاک به دلیل محتوای مرتبط با نفرتپراکنی و افراطگرایی، عملهای پیشگیری مناسبی انجام نداده که مدیران تیکتاک مدعیاند که برای مقابله با این مشکل، اقداماتی مانند حذف ویدیوهای نفرتپراكنه و ممنوعیت کاربران متخلف را انجام دادهاند، اما طبیعت پویا و تعامل بالای کاربران در این پلتفرم، مدیریت کامل چالش را دشوار میکند.مسئولیت پلتفرمها؛ رویکردها و مثالهامسئولیت پلتفرمها در روبهرو محتوای انتشار شده، یکی از é گفتوگوبرانگیزترین موضوعات در دنیای دیجیتال امروز است.

این مسئله بهدلیل در سالهای تازه و با گسترش منفعتگیری از شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای خبررسان، اهمیت بیشتری یافته و هر کشوری رویکرد متغیری را در روبهرو این پلتفرمها و مسئولیتشان در پیش گرفته است.در آمریکا و بر پایهٔ بخش ۲۳۰ قانون ارتباطات، پلتفرمهای آنلاین از مسئولیت محتوای تشکیل شده از سوی کاربران معاف میباشند؛ مگر اینکه بهطور فعال در تشکیل یا ویرایش این محتوا همکاری داشته باشند.

این قانون که در سال ۱۹۹۶ تصویب شده، به پلتفرمها این امکان را داده که بدون نگرانی از پیگرد قانونی، بهعنوان واسطهای برای انتشار محتوای کاربران عمل کنند. با این حال، در سالهای تازه، این قانون بهدلیل گسترش اخبار جعلی و نفرتپراکنی در فضای مجازی، مورد انتقاد قرار گرفته است.

برخی اعتقاد دارند که این قانون به پلتفرمها اجازه میدهد تا از مسئولیت خود در روبهرو انتشار محتوای زیانور شانه خالی کنند و به همین دلیل، نیاز به بازنگری دارد.اما اتحادیه اروپا رویکرد محتاطانهتری نسبت به مسئولیت پلتفرمها اتخاذ کرده است. یکی از مهمترین قوانین اتحادیه اروپا در این عرصه، مقررات عمومی حفاظت از دادهها (GDPR) است که پلتفرمها را ملزم به محافظت از دادههای شخصی کاربران میکند.

علاوه بر این، قانون خدمات دیجیتال (DSA) که در حال تدوین است، به منظور تنظیم بازار خدمات دیجیتال و وضع í بر انتشار محتوای غیرقانونی و زیانور آنلاین، مسئولیت بیشتری را بر دوش پلتفرمها قرار میدهد. بر پایهٔ این قانون، پلتفرمهای بزرگ موظف به حذف سریع محتوای غیرقانونی و شفافیت بیشتر در رابطه الگوریتمهای خود میباشند.

این رویکرد، هرچند امکانپذیر جهت محدود شدن برخی از آزادیها شود، اما بهنظر رهبران اروپایی، به نگهداری حقوق کاربران و جلوگیری از سوءاستفاده از پلتفرمهای دیجیتال پشتیبانی میکند.در روبهرو چین یکی از سختگیرانهترین قوانین را در روبهرو پلتفرمهای آنلاین دارد. دولت چین از پلتفرمها میخواهد که محتوای نام با سیاستهای دولت را حذف کرده و بهطور شدید بر فضای مجازی نظارت داشته باشند.

سانسور گسترده در چین، شامل فیلترینگ محتوای اینترنتی و نظارت دقیق بر شبکههای اجتماعی است. پلتفرمهای چینی موظف به همکاری نزدیک با مقامات دولتی برای کنترل و حذف محتوای غیرمجاز میباشند.

این رویکرد سختگیرانه، هرچند از سوی دولت چین بهعبارت کاری در جهت نگهداری امنیت ملی و آرامش اجتماعی نقل میشود، اما از سوی تعداد بسیاری از فعالان حقوق بشر بهعبارت نقض آشکار آزادی و حقوق دیجیتال کاربران مورد انتقاد قرار گرفته است.رویکرد ایران؛ سختگیری و خواستههای فراقانونیرویکرد ایران به مسئولیت پلتفرمها نیز شبیه چین است.

در ایران، پلتفرمها تحت نظارت قرار دارند و مسئولیت سنگینی در روبهرو محتوای انتشار شده بر دوش آنها گذاشته شده است.

این قوانین بهطوری که بهعبارت کارشناسان میتواند بهسختی فضای نوآوری در کسبوکارهای آنلاین را محدود کند و مطمئن کاربران این پلتفرمها را از بین ببرد.از أخرى، مثالهایی وجود دارد که نشان میدهد بعضی اوقات این پلتفرمها باید با تقاضاهای غیرقانونی خواست اطلاعات نیز سروکله بزنند.علاوه بر این، سختگیریها در رابطه مسئولیتهای پلتفرمهای آنلاین و دیجیتال در جهان، عمدتاً در حدود تذکر، فراخواندن مدیران به جلساتی در پارلمان و سنا یا اعمال مجازاتهای مالی باقی میماند.

اما مدیران این پلتفرمها در ایران، هر لحظه خطر بازداشت و روبهرو با تهمتهای شگفتانگیز را پشت گوش خود حس میکنند.مورد دیجیکالایکی از برجستهترین موارد روبهرو با پلتفرمها در سالهای تازه، دستگیری مسعود طباطبایی، مدیرعامل دیجیکالا به دلیل فروش محصولاتی بود که بهعبارت توهین به مقدرات برداشت شدند.

پس از اعتراضها به فروش کالاهای مذکور در پلتفرم دیجیکالا بهعبارت مارکتپلیس (بازارگاه) این شرکت با انتشار بیانیهای ضمن عذرخواهی از مردم بابت وجود کالاهای یک فروشنده خاص، نوشت که نظارت بسیار بیشتری و سختگیرانهتری بر کالاهای ارایه شده در این فروشگاه صورت میگیرد.

اما این موضعگیری کافی نبوده و طباطبایی بالاخره با حکم قضایی بازداشت شد.این دستگیری دقت بسیاری را به خود جلب کرد و او گفتوگوهای گستردهای در فضای مجازی و رسانهها به وجود آورد. تعداد بسیاری از کاربران شبکههای اجتماعی این دستگیری را محکوم کردند و آن را دخالت در امور تجاری و نقض آزادی ó دانستند.

از دیگر، صاحبان کسبوکارها نیز نگرانیهای خود را از برخوردهای شبیه با دیگر پلتفرمهای تجاری ابراز کردند.ماجرای دیواراما پیش از اتفاقی که برای دیجیکالا افتاده بود، مدیرعامل دیوار در سال ۱۳۹۸ ناچار شد مدتی را در بازداشت سپری کند. اشکان آرمندهی بعد از آن نیز با اتهامات و احکام مشابهی روبهرو شد.

اما پرونده دیوار در سال ۱۳۹۸ از آنجا اهمیت بیشتری مییابد که درخواستی فراقانونی در این بازداشت برجسته بود.در نامه اجرای دستور پلیس امنیت اخلاقی فاتب در دیماه ۱۳۹۸ خطاب به بازپرس شعبه اول دادسرای جرایم امنیت اخلاقی، نگاه رایج به پلتفرمهای دیجیتال کاملا قابل مشاهده است.در این نامه با اصرار بر اینکه بخش بزرگی از تحرکات ضداخلاقی و هنجار شکنی که در فضای واقعی ابراز و ظهور یافته منشایی در بستر فضای مجازی و شبکههای اجتماعی دارد؛ نتیجهگیری شده است که فضای مجازی عرصه ساز فعالیت سازمانیافته و تحرکات سوء و مؤثردر ابعاد گوناگون فرهنگی، اجتماعی، اخلاقی، اقتصادی و حتی امنیتی برای جریانات معاند و مخالف نظام است.پلیس امنیت اخلاقی در ادامه نامه خود مستقیماً به دیوار اشاره کرده و با اینکه طی سالهای تازه اپلیکیشن دیوار و سایت مرتبط با آن…

طرفداران تعداد بسیاری آشکار کرده است میگوید بهنظر میرسد تعداد רבים از آگهیهای تشکیل شده در این بستر به نوعی رها یا از ضعف جدی نظارتی و کنترلی برخوردار و در واقع در سایه اینگونه غفلت، افرادی سودجو و فرصتی با هدفابتذال و ترویج فساد و فحشا، قبیحسازی و… با انتشار آگهیهای فریبانه و اغوائندانه در پوششهای گوناگون (همخانه، ماساژ، پشتیبانی خیر خواهانه، مد، مبله، ماهواره و…

فعالیت مجرمانه خود را جستجو میکنند.در این نامه اینگونه آمده است برغم تذکرات داده شده، ضعف نظارت و یا اشراف بر موضوعات متنوع و گوناگون آگهیهای منتشره که بر اساس ادعای مدیر سایت تنها ۳۰ درصد آن از طریق کارشناسان و کاربران پیگیری و آنالیز و مابقی از طریق ربات مورد بازدید قرار میگیرد، کاملاً مشهود و محسوس بوده و بلافاصله خواست مهم دسترسی به اطلاعات کاربران دیوار و دستور جلب اشکان آرمندهی، مدیرعامل این شرکت نقل شده است لذا بهعنوان بهترین راهکار و برونرفتن از حالة حاضر خواست دسترسی به نیازمندیهای ذیل مورد مطالبه جدی پلیس و دستگاه محترم قضایی بعنوان مسئولان مهم برخورد با اینگونه از جرائم میباشد که یقیناً مدیر سایت وابسته آقای آرمنده آن را منوط به دستور قضایی نموده است.

على هذا با عنایت به دستور صادره مبنی بر جلب مدیر سایت به تهمة انتشار فساد و فحشا در سطح گسترده و تبلیغ تحت عُ ماساژ، بدین وسیله نامبرده روز جاری و در اجرای دستور قضایی صادره به نحو مقتضی جلب و به زمان کمتر از ٢۴ ساعت تحت نظر قرار گرفته است.در ادامه نامه نیز مواردی همانند دسترسی کامل و مستقیم به دیتابیس سایت و اپلیکیشن دیوار با تمرکز بر نیازمندیهایی چون شماره تلفن، آدرس، ایمیل، آدرس اینترنتی کاربر، مشخصات دستگاه کاربر، اطلاعات پروفایل کاربر، چت کاربران، آگهیهای قبلی کاربر، تاریخچه جستجو کاربر، شبکههای ارتباطی کاربر، اطلاعات سامانه شاهکار و هر گونه مشخصات مبتنی بر درگاهها و حسابهای بانکی جهت رصد گردش مالی شبکههای فساد و فحشا و یا پیشگیری از هر گونه اغفال و کلاهبرداری موردنظر قرار گرفته است.\آرمندهی نیازمند چارچوب روشن هستیماگرچه مسئولیتپذیری پلتفرمها در جهان همچنان محل بحث است، اما بر سر نزدیک به آن اختلاف وجود دارد.اشکان آرمندهی، مدیرعامل دیوار با دقت به توانایی مستقیم که داشته با دیجیاتو گفت حقیقت این است که ما در دیوار چندین بار با خواستهایی برای ارایه اطلاعات کاربران روبرو شدهایم که از نظر قانونی با آن موافق نبودهایم.

در یکی از این موارد، پلیس امنیت اخلاقی به جستو و جو دسترسی به اطلاعات گستردهای از کاربران فراتر از حکم قضایی میخواست. آنها میخواستند اطلاعات همه افرادی که آگهی ماساژ ثبت کرده بودند را در اختیار بگیرند.او افزود این خواست به چند دلیل غیرقانونی بود؛ اول اینکه، خواست برای دسترسی به اطلاعات گسترده و کلی کاربران، بدون وجود دلایل و مستندات قانونی آشکار، خلاف قانون بود.

دوم اینکه این خواست، حریم خصوصی کاربران را به شدت نقض میکرد. سومین مسئله هم این بود که این خواست، نشاندهنده عدم فهم کافی از قوانین حاکم بر فضای مجازی و نقش پلتفرمها در آن بود.آرمندهی اصرار کرد ما به این خواستها جواب منفی دادیم و گفتیم که تنها با دستور قضایی معتبر و به صورت موردی حاضر به ارایه اطلاعات کاربر به مقامات ذیصلاح هستیم.

اما متاسفانه این موضعگیری تبدیل بازدارنده من شد.مدیرعامل دیوار افزود این اتفاقات مشخص میکند که پلتفرمهای آنلاین در ایران با چالشهای جدی در عرصه حفاظت از حریم خصوصی کاربران و مقابله با خواستهای غیرقانونی روبرو هستند و مشکل نبوده است یک چارچوب قانونی شفاف و روشن برای فعالیت پلتفرمها در ایران را نیز برجسته میکند.آرمندهی ریشه این مشکلات را در عدم شناخت نهادهای نظارتی از فضای مجازی، قوانین مبهم و متناقض و عدم وجود متولی واحد برای نظارت بر فعالیت پلتفرمها دانست و گفت برای حل این مشکلات، نیازمند یک چارچوب قانونی شفاف و روشن هستیم که حقوق و مسئولیتهای پلتفرمها و کاربران را بهطور دقیق و به دور از تفسیر آشکار کند.

این چنین، نیاز به تشکیل یک نهاد نظارتی واحد و متخصص در حوزه فضای مجازی داریم که ماموریت نظارت بر فعالیت پلتفرمها و حل اختلافات را بر عهده داشته باشد.

علاوه بر این، باید به آموزش و ارتقای آگاهی قاضیان و مقامات اجرایی در حوزه فضای مجازی پرداخت.مسیر آیندهبه هر حال با این برخوردهای پیشبینیناپذیر، امنیت کسبوکارها و سرمایهگذاری در فضاء نوآوری سرزمین به شدت در معرض تهدید قرار گرفته و حتی بالاترین سطوح ملاحظات از سوی پلتفرمها هم نمیتواند تضمینی برای امنیت پلتفرمها باشد.

از بین بردن این چالش الزامات تعریف قانونی نزدیک به مسئولیتهای پلتفرمها است و تواناییهای متعدد جهانی نیز میتواند در این مسیر راهگشا باشد.دستهبندی مطالب\کسب و کار \اخبار ورزشی\اخبار اقتصادی \فرهنگ و هنر \سلامتی \اخبار تکنولوژی