آلرژی بهاری: علائم

آلرژی بهاری علائم، علل ژنتیکی و محیطی، و روشهای پیشگیری و درمان موثر, به گزارش تاشکن، دکتر محمدحسن بمانیان، فوقتخصص آلرژی و ایمونولوژی بالینی، در گفتگو با خبرنگار تاشکن درباره حساسیت فصلی و چالشهای فصل بهار توضیح داد. ایشان بیان کرد که بیماریهای آلرژیک ریشه ژنتیکی عمیقی دارند و افراد مبتلا ژنهای معیوبی را از والدین به ارث میبرند که باعث اختلال در عملکرد سیستم ایمنی میشود.

مکانیزم بروز آلرژی در بدن سیستم ایمنی بهطور طبیعی وظیفه مقابله با عوامل میکروبی و بیماریزا را دارد، اما در افراد آلرژیک، این سیستم به اشتباه نسبت به مواد بیخطر محیطی مانند گرده گیاهان، مو حیوانات یا برخی غذاها واکنش نشان میدهد.

علائم رایج بیماریهای آلرژیک دکتر بمانیان اظهار داشت علائم آلرژی بسته به نوع آن متفاوت است و میتواند پوست (خارش، کهیر، اگزما) یا دستگاه تنفسی را درگیر کند. مشکلات تنفسی از رایجترین علائم در بهار هستند و شامل گرفتگی بینی، عطسههای مکرر، خارش بینی، آبریزش بینی (از جلو یا پشت حلق)، خلط مداوم، سرفه و تنگی نفس میشوند.

انواع آلرژیهای تنفسی این متخصص دو نوع اصلی آلرژی تنفسی را تشریح کرد اول، آلرژی بینی (زکام بهاره) با علائمی چون عطسه و گرفتگی بینی در دستگاه تنفسی فوقانی. دوم، آسم آلرژیک که با سرفه، تنگی نفس و خسخس سینه در دستگاه تنفسی تحتانی ظاهر میشود.

نقش ژنتیک و محیط در بروز علائم بیماریهای آلرژیک اگرچه ریشه ژنتیکی دارند، اما علائم از بدو تولد ظاهر نمیشوند. معمولاً در دوران کودکی آغاز میگردند و با سن تغییر شکل میدهند؛ مثلاً اگزما در نوزادان میتواند در سالهای بعد به زکام بهاره و حتی آسم آلرژیک تبدیل شود. ژنهای معیوب بستر را فراهم میکنند، اما عوامل محیطی مانند آلودگی هوا و تماس با آلرژنهای قوی، شدت و سرعت بروز علائم را افزایش میدهند.

دکتر بمانیان به نقش کمبود ویتامین D و تئوری بهداشت اشاره کرد مصرف بیرویه آنتیبیوتیکها و واکسیناسیون گسترده، درگیری سیستم ایمنی با عوامل بیماریزا را کاهش داده و سیستم ایمنی را به سمت واکنشهای غیرطبیعی علیه عوامل طبیعی سوق داده است.

علائم خفیف و تأثیر بر کیفیت زندگی در فصل بهار، بسیاری با علائمی چون خارش چشم، عطسه، آبریزش بینی، خستگی زودرس و خوابآلودگی روبرو میشوند که معمولاً از اول صبح، با افزایش گرده در هوا، تشدید مییابند.

مدت و شدت آلرژی متغیر است؛ برخی تنها در بهار و برخی در تمام سال دچار مشکل میشوند. اهمیت درمان درمانی و پیشگیری از عوارض متخصصان توصیه میکنند برای پیشگیری از عوارض طولانیمدت، حتماً تحت معاینه و درمان پزشکی قرار گیرند. عدم درمان بهموقع آلرژی بینی میتواند منجر به از دست دادن حس بویایی و چشایی، درگیری گوش میانی، افت شنوایی (بهویژه در کودکان با تأثیر بر یادگیری)، و افزایش خطر آسم آلرژیک شود.

راهکارهای پیشگیری و درمان حساسیتزدایی برای کاهش اثرات آلرژی، ابتدا شدت علائم و نوع آلرژن باید مشخص گردد. یکی از مهمترین راهکارها، اجتناب از عوامل تحریککننده است. دکتر بمانیان هشدار داد افراد با آلرژی شدید نباید در میانه رانندگی، بهویژه در جادههای بینشهری، قرار گیرند، زیرا عطسه ناخودآگاه چشمان را میبندد و خطر تصادف را بالا میبرد. داروهای متنوعی برای کنترل آلرژی وجود دارد که پزشک بر اساس شدت بیماری تجویز میکند.

در موارد مقاوم به درمان دارویی، روشهای حساسیتزدایی (واکسیندرمانی) توسط فوقتخصصان انجام میشود. دکتر بمانیان تأکید کرد که اگرچه این روش در کشور به طور کامل در دسترس نیست، اما با دقت وزارت بهداشت در واردات محصولات و الزام بیمهها به پوشش هزینهها، میتوان دسترسی بیماران را آسانتر کرد. داروهای دارویی و نقش تغذیه علاوه بر واکسن، درمان دارویی با قرصهای آنتیهیستامین، شربتهای ضدحساسیت و اسپریهای بینی نقش مهمی دارد.

در مورد تغذیه، تأثیر غذا بر آلرژی بینی ناچیز است، اما برخی افراد با مصرف میوهها و سبزیجات خاص (مانند خربزه) واکنشهای متقاطعی مانند خارش گلو یا گزگز زبان نشان میدهند. هشدار در مصرف خودسرانه دارو در فصل سفر با افزایش مسافرتهای بهاری، مصرف داروهای ضدحساسیت نیاز به احتیاط دارد.

برخی آنتیهیستامینها باعث خوابآلودگی، تاری دید، خشکی دهان و چشم میشوند؛ بنابراین رانندگان، بهویژه در شب، نباید پس از مصرف این داروها پشت فرمان بنشینند. داروهای نسل جدید خوابآلودگی کمتری دارند، اما انتخاب دارو باید بر اساس شدت بیماری، شغل، سن و دوز توسط پزشک متخصص انجام شود. درمانهای موضعی و نکات مهم مصرف اسپریهای بینی نیز برای کنترل موضعی علائم موثرند.

اگرچه کیفیت خوبی در کشور تولید میشوند، اما مصرف نادرست میتواند باعث خشکی مخاط بینی و خونریزی شود. با رعایت دستور پزشک، عوارض به حداقل میرسد.

اقدامات پیشگیرانه در خانه و محیط باز برای کاهش تماس با گرده گیاهی، پیشنهاد میشود شیشههای ماشین را بالا نگه دارید، در پارک و جنگل حضور طولانی نداشته باشید، پنجرههای خانه را بسته نگه دارید، از نگهداری حیوانات خانگی و پرندگان خودداری کنید، و حتی گلهای تزئینی داخل خانه را محدود کنید، چون میتوانند بستر رشد آلرژنهاست.

پرهیز از عوامل تحریککننده دیگر علاوه بر گرده، دود سیگار و قلیان (که خطر آسم را بالا میبرد)، دود اسفند، مواد شوینده قوی (وایتکس، شیشهپاککن) در روزهای خانهتکانی، و اسپریهای آرایشی/معطر حاوی ذرات معلق، میتوانند دستگاه تنفسی را تحریک و علائم را تشدید کنند. استفاده از ماسک و دوری از محیطهای آلوده، راهکارهای موثری برای افراد حساس هستند.