پیشگیری از ویروس آر‌اس‌وی در نوزادان نارس با آنتی‌بادی مونوکلونال در ایران آغاز شد

پیشگیری از ویروس آر‌اس‌وی در نوزادان نارس با آنتی‌بادی مونوکلونال در ایران آغاز شد

با سرد شدن هوا، ویروس‌های عامل عفونت‌های تنفسی به‌ویژه در اطفال تشدید می‌شوند و احتمال سرماخوردگی در افراد مختلف را افزایش می‌دهند. به گزارش تاشکن، زندگی شهری، هوای آلوده، کمبود بارندگی و خشکی هوا نیز عوامل تشدید عفونت‌های زمستانی در نوزادان هستند. در این زمینه گفت‌وگویی با پریسا محقق، فوق‌تخصص نوزادان دانشگاه علوم پزشکی ایران و عضو انجمن علمی پزشکان نوزادان ایران انجام شد.

نوزادانی که قبل از هفته ۳۷ تا ۴۰ به دنیا می‌آیند نوزادان نارس نامیده می‌شوند. این نوزادان به دسته‌های نارس پایانی (هفته ۳۴ تا ۳۶)، نارس متوسط (هفته ۲۸ تا ۳۴) و نارس بسیار پیشین (کمتر از هفته ۲۸) تقسیم می‌شوند. وزن نوزادان بسیار نارس در زمان تولد کمتر از یک کیلوگرم است و با مشکلات زیادی روبرو می‌شوند چون باید ۱۲ هفته در رحم بمانند اما به دلایل مادری، جفتی، جنینی و… زود‌تر متولد شده‌اند و رشد باقی‌مانده را در بیمارستان طی می‌کنند.

هرچه نوزاد زود‌تر و با وزن کمتر متولد شود، مشکلات بیش‌تری دارد. شایع‌ترین مشکل، عوارض تنفسی است که نیاز به دستگاه تهویه مصنوعی، ونتیلاتور و دارو ایجاد می‌کند. بسیاری از این نوزادان آنتی‌بیوتیک دریافت می‌کنند و اگر خوش‌شانس باشند پس از چند روز از اکسیژن جدا می‌شوند اما مشکلات تغذیه، رشد، گوارشی و عفونت باقی می‌ماند. گروه‌ی از نوزادان بسیار نارس تا نزدیک یک ماهگی نیاز به اکسیژن یا تهویه مکانیکی دارند که به این حالت بیماری مزمن ریه یا BPD می‌گویند.

نوزادی که در ۲۸ روز اول زندگی وابسته به اکسیژن باشد، مشکلات شدید نارس را تجربه می‌کند و در آینده نیز دچار عوارض تنفسی می‌شود. این نوزادان به دلیل حساسیت راه‌های هوایی در مواجهه با آلودگی یا عفونت‌های تنفسی دچار مشکلات جدی‌تر می‌شوند. خانواده‌های این نوزادان پس از ترخیص با چالش‌های زیادی روبرو هستند و نیاز به مراقبت‌های تخصصی، کاردرمانی، معاینات دوره‌ای چشم، گوش و حرکتی دارند.

یکی از عفونت‌های چالش‌برانگیز زمستان، ویروس سینسیشیال تنفسی (RSV) است که در همه سنین باعث مشکلات تنفسی می‌شود. در بزرگسالان و کودکان بالای یک سال معمولا به صورت سرماخوردگی ساده ظاهر می‌شود اما در کودکان زیر یک سال می‌تواند برون‌شیولیت ایجاد کند. در نوزادان نارس این ویروس خطرناک‌تر است چون مواد دفاعی (آنتی‌بادی) را از مادر در سه ماهه آخر بارداری دریافت نکرده‌اند و سیستم ایمنی ناقص‌تری دارند.

به آمار‌های جهانی، سالانه ۳۳ می‌لیون عفونت RSV در فصول سرد گزارش می‌شود که نزدیک ۳.۵ می‌لیون بستری بیمارستانی و بیش از ۱۰۰ هزار مرگ را در پی دارد. ۹۵ درصد این موارد در کشور‌های با اقتصاد متوسط و پایین رخ می‌دهد. در ایران بین ۱۸ تا ۲۵ درصد بستری‌های بیمارستانی فصول سرد ناشی از عفونت‌های تنفسی مربوط به RSV گزارش شده است.

نوزادان نارس و راه پیشگیری از عفونت‌های زمستانی

نوزادان نارس که مشکلات تنفسی درازمدت (BPD) داشته باشند، خطر بستری ناشی از، نارسایی تنفسی، نیاز به تهویه مکانیکی مجدد و حتی فوت به شدت افزایش می‌یابد. دکتر محقق از مواردی خبر داد که نوزادان نارس پس از ترخیص و گذشت یک یا دو ماه، در معرض RSV قرار گرفتند، مجددا بستری شدند و متأسفانه برخی فوت کردند که برای خانواده‌ها بسیار سخت‌تر از مرگ در روز‌های اول تولد است.

تا امسال در ایران امکان پیشگیری از RSV وجود نداشت. داروی ضد‌ویروسی موثری مانند آنفولانزا برای آن وجود ندارد و واکسن‌های اولیه ۲۰ سال پیش باعث تشدید بیماری شدند و از بازار جمع‌آوری شدند. در سال ۲۰۲۳ سه واکسن برای بزرگسالان تایید شدند که برای افراد بالای ۶۰ سال (به‌ویژه دارای بیماری‌های پایه) توصیه می‌شوند. واکسیناسیون مادران باردار در هفته ۳۲ تا ۳۶ می‌تواند نوزادان متولد در موعد را محافظت کند اما برای نوزادان نارس کاربردی نیست چون مادر فرصت واکسیناسیون را ندارد و آنتی‌بادی از جفت عبور نمی‌کند.

نوزادان نارس و راه پیشگیری از عفونت‌های زمستانی

از سال ۱۹۹۸ آنتی‌بادی مونوکلونال پالیوییزوماب (نام تجاری سیناژیس) به عنوان ایمنی غیر‌فعال در دسترس جهانی قرار گرفت. دستورالعمل‌های مصرف در جهان متفاوت است؛ آمریکا ابتدا برای نوزادان زیر ۳۵ هفته تجویز می‌کرد اما از ۲۰۱۴ گروه هدف را به نوزادان ۲۹ هفته و کمتر محدود کرد. در ایران از ابتدای فصل سرد امسال این دارو در دسترس قرار گرفته و دستورالعمل وزارت بهداشت توصیه می‌کند نوزادان کمتر از ۲۹ هفته حاملگی (تا پایان هفته ۲۸) که در اولین فصل سرد (۱۵ مهر تا ۱۵ اسفند) قرار دارند، از این دارو بهره‌مند شوند.

بهتر است اولین دوز قبل از ترخیص از بیمارستان تجویز شود و تا ۱۵ اسفند هر ماه یک دوز (حداکثر ۵ دوز) دریافت گردد. عوارض جدی برای پالیوییزوماب گزارش نشده، تنها ممکن است در محل تزریق قرمزی یا عوارض خفیف دارویی بروز یابد.

نوزادان نارس و راه پیشگیری از عفونت‌های زمستانی

موضوع قیمت دارو حائز اهمیت است. اگرچه قیمت در ایران کمتر از کشور‌های غربی است اما برای خانواده‌ها گران محسوب می‌شود و نیاز است در سبد بیمه گنجانده شود. پیشگیری ارزان‌تر از درمان است چون بستری در ICU هزینه‌های سنگینی دارد و انتقال عفونت در بیمارستان می‌تواند اپیدمی ایجاد کند. مسئولان قطعا به این موضوع دقت دارند.

پیشن‌هادات برای والدین شامل عدم ثبت‌نام کودکان دیگر در مهدکودک، تغذیه با شیر مادر، عدم وجود سیگار در خانه، و تجویز دارو در مراکزی که امکان مدیریت عوارض وجود دارد. تشخیص RSV با تست سواب ناسوفارینژی و PCR امکان‌پذیر است اما گران است و در همه مراکز موجود نیست. نکته مهم این دارو با واکسین‌های روتین نوزادان تداخلی ندارد و پس از تزریق می‌توان برنامه واکسیناسیون را ادامه داد.