>> نپتون در تاریکی شب؛ آخرین ثبت وویجر ۲ از غول یخی منظومه شمسی > سیاره نپتون

>> نپتون در تاریکی شب؛ آخرین ثبت وویجر ۲ از غول یخی منظومه شمسی > سیاره نپتون، غول یخی و پرازار آسمان شب زمین، با درخشش ضعیف و هالهای کمرنگ نمایان میشود. این سیاره در فاصلهای نزدیک به ۳۰ برابر دوری زمین از خورشید، یعنی حدود ۴ میلیارد و ۴۷۱ میلیون و ۶۰۰ هزار کیلومتر از ستاره ما قرار دارد. به همین دلیل، مشاهده این جهان دوردست و کمنور تنها با تلسکوپهای قدرتمند و تجهیزات دقیق امکانپذیر است.

با وجود این، نمای شگفتانگیز نپتون در شب با تلسکوپهای زمینی قابل رصد نیست؛ زیرا این ابزارها تنها نیمهروشن و نمای روزانه سیاره را ثبت میکنند. اما فضاپیمای وویجر ۲ در پروازی نزدیک به این سیاره، موفق شد برای نخستین بار تصویری از نمای شبانه نپتون ضبط کند. در عکس روز ناسا چه میبینیم؟ فضاپیمای وویجر ۲ عکسی از نیمهشب نپتون ثبت کرده که در آن هلال باریک این سیاره در کنار هلال بزرگترین قمرش، تریتون، به وضوح مشهود است.

وویجر ۲ در سال ۱۹۷۷ از زمین به فضا پرتاب شد و در سال ۱۹۸۹ از نزدیکی نپتون عبور کرد. در حالی که این فضاپیما سفر خود را بهسوی فضای بینستارهای ادامه میداد، نگاهی أخیر به این سیاره یخی انداخت. وویجر ۲ نخستین فضاپیما بود که موفق شد فراتر از مرزهای منظومه شمسی سفر کند و افق نوینی برای مطالعه سیارات دوردست و ناشناخته گشود.

این مأموریت تاریخی به دانشمندان امکان داد تا دید عمیقتری به ساختار و ویژگیهای این اجرام آسمانی بیندازند. در حین گذر وویجر ۲ از نپتون، دادههای ارزشمندی درباره این سیاره و قمر تریتون جمعآوری شد. این اطلاعات شامل جزئیاتی در مورد دمای سطح، آبفشانهای فعال تریتون، طوفانهای عظیم، ابرهای یخی و میدان مغناطیسی قوی نپتون میبود. برای مطالعه جزئیات بیشتر میتوانید به گزارش ناسا مراجعه کنید.

>> مأموریت وویجر ۲ تنها به ثبت تصاویر زیبا بسنده نکرد؛ این فضاپیما با ابزارهای دقیق خود، لایههای پنهان جو نپتون را آشکار ساخت. دادههای دریافتی نشان داد که جو این سیاره عمدتاً از هیدروژن، هلیوم و متان تشکیل شده است که وجود متان، دلیل رنگ آبی عمیق و مشهود این سیاره است.

برخلاف تصور اولیه، نپتون سیارهای ساکت و بیحرکت نیست، بلکه طوفانهای وحشتناکی در جو آن میچرخد که مشهورترین آن لکه تیره بزرگ است؛ یک طوفان عظیم با سرعت بادی فراتر از ۲۰۰۰ کیلومتر در ساعت. تریتون؛ قمری با- فعال و منحصر به فرد قمر تریتون، بزرگترین قمر نپتون، یکی از جذابترین اجرام منظومه شمسی محسوب میشود. برخلاف اکثر اقمار بزرگ که در جهت چرخش سیاره خود میچرخند، تریتون در جهت معکوس حرکت میکند.

این ویژگی قویترین دلیل بر این است که تریتون قمری بومی نبوده، بلکه یک جسم کمربند کویر بوده که توسط جاذبه نپتون اسیر شده است. تصاویر وویجر ۲ از تریتون، جغرافیای پیچیده و جوانی را نشان داد. سطح این قمر از کمترین تعداد حفرههای برخورد در منظومه شمسی برخوردار است، که نشاندهنده فعالیتهای زمینشکستی اخیر و بازسازی سطح است. شگفتانگیزترین کشف، مشاهده آبفشانهای نیتروژن در قطب جنوبی تریتون بود.

این ژیزرها گاز نیتروژن و ذرات تیره را تا ارتفاع ۸ کیلومتر پرتاب میکنند و موادی را بر روی سطح پهن میکنند که باعث ایجاد خطوط تیره و برجسته در تصاویر شده است. میدان مغناطیسی نپتون؛ یک معما حل نشده یکی از نتایج غیرمنتظره وویجر ۲، کشف میدان مغناطیسی نپتون بود که نه تنها قوی است، بلکه به شدت ناهمگام و منحرف عمل میکند.

برخلاف زمین، که قطبهای مغناطیسی آن به طور نسبی با محور چرخش همسو هستند، میدان مغناطیسی نپتون ۴۷ درجه نسبت به محور چرخش سیاره منحرف است و مرکز آن از مرکز سیاره جابجا شده است. دانشمندان معتقدند این میدان توسط جریانهای رسوبی در یک محیط از یخهای داغ و سیال (مخلوط آب، امونیاک و متان) در عمق سیاره تولید میشود، نه در هسته فلزی مانند زمین.

حلقههای نازک و قوسهای مرموز قبل از وویجر ۲، وجود حلقهها در نپتون تنها از طریق رصدهای ستارهپوششی حدس زده میشد. این فضاپیما وجود پنج حلقه اصلی را تایید کرد که نامهای گال، لوور، لاسال، آراگو و آدامز را دارند. شگفتانگیزترین ویژگی حلقهها، وجود قوسها در حلقه آدامز است. این قوسها انبوهیهای متراکم ذرات هستند که برخلاف بقیه حلقه، به طور یکنواخت پخش نشدهاند.

نظریه رایج برای ثبات این قوسها، رزونانس گرانشی با قمر کوچک گالتیه است که در نزدیکی حلقه گردش میکند و ذرات را در محدودههای خاص حبس نگه میدارد. پایان مأموریت و آغاز سفر بینستارهای پس از گذر از نپتون، وویجر ۲ مسیر خود را به سمت بیرون از منظومه شمسی ادامه داد. در نوامبر ۲۰۱۸، ناسا رسماً اعلام کرد که وویجر ۲ از هلیوپاز (مرز نفوذ خورشید) عبور کرده و به فضای بینستارهای وارد شده است.

این فضاپیما همچنان دادهها را به زمین ارسال میکند، هرچند قدرت سیگنال آن روز به روز ضعیفتر میشود. وویجر ۲ به همراه توأم خود وویجر ۱، تنها اشیاء ساختهدستی انسان هستند که در محیط بینستارهای نمونهبرداری میکنند. میراث علمی و آینده کاوش نپتون دادههایی که وویجر ۲ در چند ساعت گذر از نپتون جمعآوری کرد، همچنان پایه علم سیارهشناسی یخیگان را تشکیل میدهد.

نپتون و اورانوس به عنوان نمادین سیارات یخیگان، کلید درک سیارات خارج از منظومه شمسی هستند، زیرا اکثر سیارات کشفشده در کهکشان از این دستهاند. در حال حاضر، ناسا و آژانسهای فضایی دیگر مأموریتهای جدیدی تحت عنوان یا را برای بازگشت به این سیاره دوردست در ۲۰۳۰ها و ۲۰۴۰ها بررسی میکنند تا رازهای باقیمانده از جمله منبع حرارت داخلی نپتون و پتانسیل حیات در اقیانوس زیرسطحی تریتون را حل کنند.

تصویر نیمهشب نپتون که وویجر ۲ به یادگار گذاشت، تنها یک عکس زیبا نیست؛ بلکه نماد رسیدن بشر به لبههای منظومه شمسی و نگاه کردن به عقب، به سمت خانهی آبی کوچک خود در خلأ بیکران است. این نگاه آخر، همچنان الهامبخش نسلهای جدید دانشمندان و مهندسان برای ادامه سفر است.