>> کشف راز نخستین نور کیهان: کهکشانهای کوتوله چگونه جهان را روشن کردند >> علمای اخترشناسی
>> کشف راز نخستین نور کیهان کهکشانهای کوتوله چگونه جهان را روشن کردند >> علمای اخترشناسی بالاخره موفق شدند به یکی از پرسشهای بنیادین کیهانشناسی پاسخ دهند چه چیزی برای اولین بار کیهان تاریک و بیشکل را به نور کشید؟ بر اساس دادههای تازه بهدستآمده از تلسکوپهای فضایی هابل و جیمز وب، منشأ فوتونهای آزاد در کیهان اولیه، کهکشانهای کوچکی بودند که با تولد خود، ابرهای تاریک هیدروژن در فضای بینکهکشانی را روشن ساختند.
این کشف نقش حیاتی کهکشانهای کمنور و فراوان در کیهان اولیه را آشکار میکند. این کهکشانها فوتونهای یونیزهکننده تولید میکردند که در طول فرآیند بازیونیزهسازی، هیدروژن خنثی را به پلاسمای یونیزهشده تبدیل کردند و مسیر نور را در جهان باز کردند. از تاریکی مطلق تا طلوع نخستین ستارهها در لحظات اولیه پس از بیگ بنگ، فضا پر از مهی متراکم و داغ از پلاسمای یونیزهشده بود.
نور کمی که وجود داشت، قادر به نفوذ در این مه نبود؛ فوتونها با برخورد به الکترونهای آزاد پراکنده میشدند و کیهان در تاریکی محوطه میبود. حدود ۳۰۰ هزار سال پس از بیگ بنگ، با خنک شدن کیهان، فوتونها و الکترونها ترکیب شده و گاز هیدروژن خنثی (و مقداری هلیم) را شکل دادند. اگرچه اکثر طولموجهای نور میتوانستند از این محیط خنثی عبور کنند، اما منبع نوری در آن مقطع وجود نداشت تا فضا را روشن سازد.
اولین ستارهها از همین اتمهای هیدروژن و هلیم متولد شدند. این ستارههای اولیه تابشی قدرتمند داشتند که میتوانست الکترونها را از هستهها جدا کرده و گازها را یونیزه نماید، اما کیهان تا آن زمان به حد زیادی منبسط شده بود و گازها بیش از حد پراکنده شده بودند که بتوانند جلوی این تابشها را بگیرند.
نزدیک به یک میلیارد سال پس از بیگ بنگ، در پایان دورهای که طلوع کیهان نام دارد، جهان به طور کامل بازیونیزه شد و برای اولین بار در تاریخ کیهان، نور بر فضا حاکم گردید. مشاهده مستقیم عامل روشنسازی کیهان به دلیل تاریکی شدید و فاصلهی بسیار زیاد، مشاهده دوره طلوع کیهان همواره چالشبرانگیز بوده است.
دانشمندان پیش از این تصور میکردند که عوامل بازیونیزهسازی باید اجسام بسیار بزرگ باشند، مانند سیاهچالههای فوقعظیم با تجمع نوری کورکننده یا کهکشانهای عظیم در آغاز شکلگیری ستارهها. یکی از اهداف اصلی طراحی تلسکوپ جیمز وب، نگاه عمیق به طلوع کیهان و آشکار ساختن پدیدههای پنهان در آن بود.
این تلسکوپ تا کنون یافتههای شگفتانگیزی درباره این دوره حیاتی ارائه کرده و اکنون با یک کشف جدید، نشان داده شده که کهکشانهای کوتوله بازیگران اصلی بازیونیزهسازی بودهاند. یک تیم بینالمللی از اخترشناسان با بهرهگیری از دادههای جیمز وب و هابل، خوشه کهکشانی پاندورا (آبِل ۲۷۴۴) را رصد کردند. این خوشه به دلیل متراکم بودن، فضا-زمان اطراف خود را خم کرده و یک عدسی گرانشی طبیعی ایجاد میکند.
نور اجسام دور که از این عدسی عبور میکند، بزرگنمایی شده و قابل رصد میگردد. با کمک این پدیده، دانشمندان موفق شدند کهکشانهای کوتوله دوره طلوع کیهان را مشاهده کنند. شواهد قوی بر نقش کهکشانهای کوتوله تحلیل دقیق طیف این کهکشانها نشان داد که نه تنها آنها فروزانترین نوع کهکشان در کیهان اولیه بودهاند، بلکه شدت نور آنها نیز بسیار فراتر از پیشبینیها است.
بر اساس یافتهها، به ازای هر کهکشان بزرگ در کیهان اولیه، ۱۰۰ کهکشان کوتوله وجود داشته که اثر تجمعی یونیزهسازی آنها چهار برابر کهکشانهای بزرگتر بوده است. انرژی تجمعی این کهکشانهای کوچک، قدرتی داشت که وضعیت کل کیهان را دگرگون ساخت و آن را از حالت تاریک به حالت شفاف و نورانی تبدیل کرد.
این مطالعه تا امروز قویترین مدرک رصدی برای فرآیند بازیونیزهسازی محسوب میشود، هرچند محققان تأکید میکنند که برای اطمینان کامل، مطالعات گستردهتری ضروری است. باید بررسی شود که آیا نمونه رصدی آنها نماینده کل کیهان در آن دوره بوده یا یک ناهنجاری محلی است. نتایج این پژوهش در ژورنال معتبر منتشر شده است. >>










