چرا خرید جت‌های جنگنده روسی به اوج خود از بین رفته است؟
روسیه از دیرباز به دلیل جت‌های جنگنده‌ای که نسبت به همتایان غربی ارزان‌تر و پرقدرت‌تر به نظر می‌رسیدند، مورد توجه قرار می‌گرفت. این کشور صنعت هوانوردی نظامی عظیمی را از اتحاد جماهیر شوروی به ارث برد و پس از فروپاشی شوروی همچنان یکی از دو صادرکننده اصلی جت‌های جنگنده در جهان باقی مانده است. خانواده سوخو سو-۲۷ فلانکر شامل سو-۳۰، سو-۳۴ و سو-۳۵، پیشرو ترین جت جنگنده روسیه محسوب می‌شود. اگرچه تحریم‌ها نقش بسزایی در افت تولید هواپیما‌های روسی ایفا کرده‌اند، اما تنها بخشی از داستان سقوط صادرات جت‌های جنگنده این کشور هستند.
یک طوفان کامل
در سال‌های اخیر، صادرات جت‌های روسی به شدت کاهش یافته است. اگرچه جنگ در اوکراین و تحریم‌های غرب بی‌شک شرایط را برای روسیه بدتر کرده‌اند، اما این روند نزولی از پیش از سال ۲۰۲۲ آغاز شده بود. در چند سال گذشته تقریبا درخواست جدیدی برای جت‌های جنگنده روسی وجود نداشته است. بر روی کاغظ، برخی کشور‌ها مانند هند جت‌های روسی خریداری کرده‌اند، اما بررسی عمیق‌تر نشان می‌دهد که این هواپیما‌ها تحت لیسانس و بر پایه قرارداد‌های قدیمی در هند ساخته شده‌اند. می‌انمار در سال ۲۰۲۳ چند فروند سو-۳۰ دریافت کرد، اما این‌ها نیز تحقق سفارشی قدیمی متعلق به سال ۲۰۱۸ بود. برخی کشور‌ها نیز در چند سال گذشته سفارشات خود برای جت‌های روسی را لغو کرده‌اند.
روسیه در عرصه صادرات جت‌های جنگنده با یک طوفان کامل روبرو شده است. عوامل اصلی عبارتند از تحریم‌های پیش از سال ۲۰۲۲ به رهبری ایالات متحده بر صادرات دفاعی روسیه، تحریم‌های غرب پس از درگیری در اوکراین در سال ۲۰۲۲، بلوغ جت‌های جنگنده بومی در چین و هند، صدمه بالقوه به شهرت جت‌های روسی ناشی از عملکرد ضعیف در اوکراین، عدم وجود جت‌های جنگنده نسل جدید، و اولویت دادن روسیه به نیاز‌های تولیدی خود در زمان جنگ.
روسیه سال‌ها توانست هواپیما سو-۲۷ فلانکر را ارتقا دهد و آن را به عنوان جایگزینی برای هواپیما‌های غربی مانند اف-۱۶ معرفی کند. با این حال، یک هواپیما تنها چند بار قابل ارتقا است قبل از از دست دادن جذابیت. در همین دوره، ایالات متحده جت جنگنده نسل پنجم اف-۳۵ را برای صادرات گسترش داد و اف-۱۶ محبوب را نیز ارتقا داد. روسیه از این واقعیت آگاه است و در تلاش برای گسترش هواپیما‌های جانشین است. با این حال، سو-۵۷ فلون در بهترین حالت یک هواپیما مبهم است (و هند از پروژه مشترک آن منصرف شده)، در حالی که سو-۷۵ چکمیت بیش‌تر به نظر یک ترفند بازاریابی می‌رسد تا یک جت واقعی در حال توسعه. ادعا‌های مربوط به جت جنگنده نسل ششم میگ-۴۱ نیز در حوزه حدس و گمان باقی مانده‌اند.
از دست دادن دو بازار بزرگ
از نظر تاریخی، چین و هند بزرگ‌ترین واردکنندگان جت‌های جنگنده روسی بوده‌اند. اما اکنون این کشور‌ها جت‌های خود را توسعه داده یا در جستجوی تنوع‌بخشی به ناوگان هوایی خود هستند. به عنوان مثال، چینی‌ها در حال ساخت جت جنگنده جی-۲۰ مایتی دراگون هستند که از جت‌های روسی پیشرفته‌تر است. هند صنعت هوافضای مستقل دارد و در حال خرید رافال فرا‌نسوی است. فرانسه یکی از کشور‌هایی است که سفارش‌هایی را از کشور‌هایی دریافت کرده که به طور سنتی جت‌های روسی خریداری می‌کردند (فرانسه با دریافت این سفارش‌ها، تولید جت جنگنده رافال خود را افزایش داده است).
| جنگنده چینی ‘ | |
| اولین پرواز | |
| معارفه به سرویس | |
| نوع | |
| نقش | |
| تعداد فروند‌های تشکیل شده |
در بدتر شدن شرایط برای روسیه، چین و هند در تلاش‌اند تا وابستگی خود به موتور‌های جت روسی را کاهش دهند. به نظر می‌رسد چینی‌ها اکنون موتور بومی خود را برای جی-۲۰ ساخته‌اند (موتور‌های امه ووشان-۱۵ یا ساخت شرکت شی‌آن) در حالی که هند نیز تلاش طولانی‌مدت خود برای ساخت موتور هواپیما بومی را ادامه می‌دهد. اگر این روند ادامه یابد (و هواپیما‌های چین سریع‌تر از روسیه توسعه یابند)، از دست دادن چین به عنوان یک مقصد صادراتی می‌تواند دائمی شود. هند نیز به طور بالقوه ممکن است به طور دائم از خرید جت‌های روسی منصرف شود (اگرچه تا به امروز در حال ساخت سوخوی سو-۳۰ام‌کی‌آی تحت لیسانس در خاک خود است).
تحریم بر تحریم
وبلاگ دیفنس‌بلاگ مدعی شده است که به گفته افراد مطلع، دولت‌های مصر، الجزایر و اندونزی خرید بالقوه جت‌های جنگنده مدرن سوخوی سو-۳۵ روسیه را در بحبوحه تحریم‌های اقتصادی علیه روسیه، هدف قرار دادن صنعت نفت، دفاع، کالا‌های دو منظوره و فناوری‌های حساس آن، رد کرده‌اند. با این حال، نکته قابل توجه این است که این مقاله در ژانویه ۲۰۲۲ – یک ماه پیش از حمله گسترده روسیه به اوکراین و تحریم‌های مرتبط – نوشته شده است. ایالات متحده سال‌ها (با موفقیت) برای تحریم صادرات تسلیحات روسیه و منصرف کردن کشور‌های ثالث از خرید جت‌های روسی (و سایر تجهیزات) تلاش کرده است.
| سرزمین صادر کننده | سهم در صادرات تسلیحات نظامی ۲۰۲۳-۲۰۱۹ | درصد تحول نسبت به ۲۰۱۸-۲۰۱۴ |
| ایالات متحده | ||
| فرانسه | ||
| روسیه | -۵۳ درصد | |
| چین | -۵.۳ درصد | |
| آلمان | -۱۴ درصد |
مصر چند سال پیش قرارداد خرید ۳۰ جت جنگنده روسی سوخوی-۳۵ را متوقف کرد. اکنون ایران در مذاکره برای خرید جت‌هایی از روسیه است که برای مصر در نظر گرفته شده بود. این کار ایران را احتمالا به تنها کشوری در جهان (خارج از حوزه نفوذ روسیه، مانند قزاقستان و بلاروس) تبدیل می‌کند که در جستجوی خرید جدید جت‌های جنگنده روسی است. ایران نیز مورد خاصی است زیرا اکنون به شدت تحت تحریم است و عملا گزینه دیگری برای خرید جت جنگنده مدرن ندارد. وضعیت الجزایر در خرید جت‌های روسی همچنان مبهم است.
هنگامی که از دفاع صحبت می‌شود، ریسک بسیار بالاست. کشور‌هایی که امروز به روسیه سفارش تسلیحات نظامی می‌دهند می‌دانند که در معرض تحریم‌های غرب قرار می‌گیرند، علاوه بر اینکه جت‌هایی که دریافت می‌کنند به احتمال زیاد پر از قطعات غربی تحریم‌شده خواهند بود (به طور کامل شناخته شده است که روسیه خانواده سوخوی سو خود را با فناوری ایالات متحده فعال نگه داشته است).
در شرایطی که روسیه در جنگ با اوکراین به سر می‌برد، مشخص نیست که این سرزمین چه زمانی می‌تواند سفارش‌های احتمالی دریافتی را تحویل دهد یا آیا اصلا توان تحویل آن‌ها را دارد. به گزارش نشنال این‌ترست، روسیه اعلام کرده است که تحویل سامانه‌های اس-۴۰۰ اس‌ای‌ام به هند را به تعویق می‌اندازد. روسیه به احتمال زیاد نیاز‌های خود در زمان جنگ را در اولویت قرار می‌دهد، به این دلیل هر اس-۴۰۰ ساخته شده برای هند ممکن است توسط ه مصادره شود که بیش‌تر از پیش روسیه را به عنوان یک شریک دفاعی ناآرامی از نگاه شرکایش نشان می‌دهد.